هرم غذایی مخصوص کودکان 6-2 ساله

اگر چه کودکان می توانند مقدار انرژی مورد نیازشان را با دریافت غذای کافی تنظیم کنند، ولی سیستمی وجود ندارد که آنها را برای انتخاب یک 

رژیم متعادل  راهنمایی کند.

آنها از بزرگترهایشان یاد می گیرند که چگونه 

تغذیه سالمی  داشته باشند. اگر روزانه از تمام گروه های غذایی  استفاده کنند، انرژی، ویتامین ها، مواد معدنی و سایر مواد غذایی مورد نیازشان تامین خواهد شد.

 

هرم غذایی  به آنها کمک می کند تا انواع مختلفی از غذاها را دریافت کنند.

ادامه مطلب

 

تغذيه کودک

تغذيه کودک در شش ماه اول زندگي :

- شير مادرغذاي  منحصربه فرد وايده آل براي کودک در شش ماه اول زندگي

از لحظه تولد تا پايان 6 ماهگي شير مادر به تنهايي تمام نيازهاي غذايي شير خوار را تا مين  مي کند  واز 15 روزگي به بعد بايد علاوه بر شير مادر روزانه قطره مولتي ويتامين (25 قطره) يا ويتامين A+D (20 قطره ) به کودک داد . در اين مدت کودک به آب ،آب قند و هيچ چيز ديگري بجز شير مادر احتياج ندارد . آغوز ( شيري که چند روز اول بعد از زايمان ترشح مي شود) با وجود اينکه حجم کمي دارد براي تامين نيازهاي کودک کافي است همچنين داراي موادي است که کودک را در مقابل بيماريها وعفونتها مقاوم مي کند . از مزاياي ديگر شير مادر آن است که براحتي قابل هضم مي باشد و ايجاد حساسيت وآلرژي نمي کتد ، پاک وتميز است وکودکاني که شير مادر مي خورند کمتر به بيماريهاي عفوني واسهال مبتلا مي شوند . شير مادر ضريب هوشي کودک را افزايش مي دهد واز لحاظ اقتصادي نيز به صرفه است . در اين مدت هر زمان وهر چند بار که کودک تقاضا کند بايد شير مادر در اختيارش قرار گيرد .

- ماک ، کلستروم يا آغوز ، شير چند روز اول ، يک غذاي استثنايي براي نوزاد

اولين شيري که مادر در چند روز اول بعد از زايمان توليد مي کند آغوز نام دارد که همه نيازهاي تغذيه اي نوزاد را تا مين مي کند .آغوز خواص ضد ميکروبي وضد ويروسي قوي دارد ومقاومت بدن نوزاد را در مقابل بيماريها بالا مي برد .

- از چه زماني تغذيه با شير مادر بايد شروع شود ؟

شير دادن به کودک بايد هر چه زودتر بعد از زايمان شروع شود . ترجيحا" ظرف نيم ساعت اول بعد از زايمان وحداکثر يک تا دو ساعت اول بعد از زايمان بايد تغذيه کودک با شير مادر آغاز شود .

-    در شش ماه اول زندگي تغذيه کودک با شير مادر بايد انحصاري باشد

تغذيه انحصاري با شير مادر در شش ماه اول زندگي براي رشد وتکامل کودک از اهميت ويژه اي برخوردار است در اين زمان تغذيه شير خوار منحصرا" با شير مادر بوده وکودک نيازي به استفاده از هيچ ماده غذايي ديگر حتي آب ندارد و تنها شير مادر ، آغوش مادر ، استفاده از آفتاب ، قطره A+D ومولتي ويتامين و واکسيناسيون از ضروريات و تامين کننده بخش عمده اي از نيازهاي غذايي ، جسمي ، رواني و عاطفي او مي باشد .

- شير مادر از ابتلاء به بسياري از بيماريها  جلو گيري مي کند

در ماههاي اول تولد که شير خوار بيش از ساير مواقع در معرض خطر است ،شير مادر او را از ابتلاء به بسياري از بيماريها حقظ مي کند . تغذيه با شير مادر ابتلا به بيماريهاي اسهالي وعفونتهاي تنفسي و مرگ ناشي از آنها را به شدت کاهش مي دهد . ضمنا" از ابتلاء به عفونتهاي گوش مياني مننژيت وعفونت دستگاه ادراي مي کاهد . ميزان ابتلا به آسم ، اگزما وانواع شيرخواراني که از شير مادر استغاده مي کنند بسيار کمتر است . بويژه در خانواده هايي که پدر يا مادر ويا يکي از افراد خانواده مبتلا به نوعي بيماري آلرژيک هستند تغذيه کودک با شير مادر نجات بخش است .

ارزش غذايي شير مادر :

چربي وپروتئين شير مادر بهتر از چربي و پروتئين شيرهاي ديگر هضم وجذب مي شود . به همين دليل دردهاي قولنجي ،جمع شدن گاز ، اسنفراغ وحساسيت نسبت به پروتئين در اين شيرخواران کمتر مشاهده مي شود . ترکيب شير مادر همراه با رشد شير خوار تغيير پيدا مي کند . چربي شير مادر در شروع هر وعده شيردهي کمتر است وسپس ميزان آن تدريجا" بيشتر مي شود . اين تغييرات کمک بزرگي به سير نگه داشتن وافزايش وزن شير خوار مي کند .

به سبب ويژگيهاي شيرمادر ، شيرخوار پر خوري نمي کند وخوب وزن مي گيرد ، در نتيجه مبتلا به چاقي ناشي از مصرف شير مصنوعي که زمينه ساز بيماريهاي قلبي وعروقي ، مفصلي وديابت در بزرگسالي است نمي شود . ضمنا"در شيرخواراني که از شير مادر تغذيه مي کنند مشکل افزايش کلسترول در بزرگسالي وخطر ابتلاء به بةيماريهاي قلبي – عروقي کمتر است .

جند نکته مهم در تغذيه کودک با شير مادر :

- نوزاد در روزهاي اول کمي وزن از دست مي دهد . اين پديده طبيعي است وجاي نگراني نيست ونبايد آنرا به حساب کمبود شير مادر گذاشت .

-  براي تغذيه کودک با شير مادر بهتر است از تنظيم هر نوع برنامه زمان بندي شده خود داري شود به محض اظهار تمايل و احساس گرسنگي شير خوار تغذيه با شير مادر در هر ساعت از شب يا روز وبه هر مدت که او مايل است ، انجام گيرد .

-  بهترين راه براي تشخيص کافي بودن شير مادر ، افزايش وزن شير خوار بر اساس منحني رشد است که با مراجعه به پزشک يا مراکز بهداشتي درماني وبا وزن کردن ماهيانه شير خوار اينکار ميسر است .

-  مدفوع شيرخواراني که از شير مادر استفاده مي کنند شل تر ودفعات آن نيز بيشتر از دفعات اجابت مزاج شيرخواري است که با شير خشک تغذيه مي شود .

تغذيه تکميلي :

- چرا شروع تغذيه تکميلي بعد از شش ماهگي مهم است ؟

شير مادر تا پايان 6 ماهگي به تنهايي وبدون اضافه کردن هر نوع غذاي کمکي براي رشد طبيعي شير خوار کافي است . البته از 15 روزگي بايد به کودک قطره مولتي ويتامين يا A+D نيز داد.

بعد از 6 ماهگي نياز هاي غذايي شيرخوار به تنهايي با شير برآورده نمي شود و لازم است علاوه بر شير مادر ،تغذيه کودک با غذاهاي نيمه جامد نيز شروع شود. علاوه بر تامين انرژي ، تغذيه تکميلي ، دوران بسيار حساسي براي ايجاد عادات صحيح غذايي و استفاده از غذاي سفره خانواده است . بهترين سن شروع غذاي کمکي بعد از پايان ماه ششم زندگي است .

- اگر غذاي کمکي را زود شروع کنيم چه مشکلاتي پيش خواهد آمد ؟

اصولا"شروع غذاي کمکي قبل از پايان 6 ماهگي به دليل آماده نبودن دستگاه گوارش شيرخوار براي پذيرش غذاهاي ديگر غير از شير اقدام نا درستي است ،چون دستگاه گوارش کودک هنوز تکامل نيافته است وبا کوچکترين آلودگي به علت عدم رعايت بهداشت امکان ابتلاء به عفونتها از جمله اسهال ، افزايش مي يابد وباعث کاهش يا توقف رشد شير خوار مي شود . از طرف ديگر شروع زود رس تغذيه تکميلي سبب کاهش مدت زمان مکيدن پستان مادر توسط کودک ودر نتيجه کاهش شير مادر مي شود ، بعلاوه ممکن است غذاي کمکي در مقايسه با شير مادر انرژي و مواد مغذي کمتري به کودک برساند که موجب اختلال رشد کودک و نهايتا"سوء تغذيه او مي شود . همچنين زود شروع کردن تغذيه تکميلي احتمال بروز حساسيت را در کودک افزايش مي دهد .

- اگرغذاي کمکي دير شروع شود چه مشکلاتي پيش مي آيد ؟

بعد از سن 6 ماهگي نياز غذايي کودک تنها با خوردن شيرمادر تامين نمي شود وبا يد علاوه بر شير مادر به کودک غذاي کمکي داده شود در غير اين صورت رشد کودک کند يا حتي متوقف شده و منجر به سوء تغذيه او مي شود . البته اين بدان معني نيست که بايد دفعات شيردهي را کم کرد بلکه بايد مادر را ترغيب کرد که هر زمان که کودک تمايل داشت شير خود را به او بدهد وبر اساس سن کودک چندنوبت نيز غذاي کمکي بعد از شير مادر به او بدهد . اگر غذاي کمکي دير شروع شود کودک تمايل خود را به خوردن غذاهاي ديگر وامتحان کردن مزه و طعم هاي جديد از دست مي دهد . همچنين تکامل عمل جويدن به تعويق مي افتد وکودک غذاي ديگري جزء شير مادر ويا مايعات را نمي خورد که اين خود منجر به کم غذايي ، اختلال رشد وسوء تغذيه مي شود .

- مناسب ترين غذاها براي تغذيه تکميلي چيست ؟

غذايي که براي کودک به عنوان غذاي کمکي انتخاب مي شود بايد خصوصيات زير را دارا باشد :

1-  نرم وسهل الهضم باشد .

2-  مواد اوليه آن در دسترس باشد .

3-  قيمت آن ارزان ومناسب عادات غذايي خانواده باشد .

4- مقوي ومغذي باشد

5-  تازه، پاکيزه وبهداشتي باشد

6-  کاملا" پخته وبعد از خنک شدن مصرف شود .

- اصولي که در تغذيه تکميلي بايد رعايت شود

 1- مواد غذايي بايد از نظر مقدار ونوع بتدريج به غذاي شير خوار اضافه شود .
 

2- ابتدا از يک نوع غذاي ساده شروع وبتدريج به مخلوطي از چند نوع غذا تغيير داد .
 

3- از مقدار کم شروع وبه تدريج بر مقدار آن افزوده شود .
 

4- بين اضافه کردن مواد غذايي مختلف حدود 7- 5  روز فاصله لازم است . زيرا شيرخوار بايد به يک نوع غذا عادت کند و بعد غذاي جديد اضافه شود . اضافه کردن يک به يک مواد سبب   مي شود اگر ناسازگاري به يک ماده غذايي داشته باشد شناخته شود همچنين دستگاه گوارش کودک فرصت پيدا مي کند تا به غذا عادت کند .
 

5- ابتدا بايد غذا رقيق باشد مثلا" غلظت آن کمي بيشتر از شير مادر باشد سپس به تدريج بر غلظت آن افزوده شود . سفت کردن تدريجي غذا سبب ياد گرفتن عمل جويدن مي شود .
 

6-  اگر در شروع غذاي تکميلي شير خوار به غذاي خاصي بي ميل بود در خوردن آن نبا يد  پا فشاري کرد مي توان يک تا دو هفته آن غذا را حذف وسپس دوباره به او داد .

- نحوه شروع وادامه غذاي کمکي :

غذاهاي کمکي در پايان 6 ماهگي ( 180 روزگي ) شروع مي شود ، همزمان با شروع غذاي کمکي تغذيه با شير مادر بايد همچنان مکرر وبر حسب ميل وتقاضاي شير خوار ادامه داشته وحتي دفعات تغذيه با شير مادر افزايش مي يابد .

-  نحوه تغذيه تکميلي کودک در هفته اول ماه هفتم :

شروع غذاي کمکي با فرني آرد برنج است که روز اول از يک قاشق مربا خوري يک بار در روز  ( ظهر) شروع شده وکم کم به مقدار ودفعات آن اضافه مي شود بطوري که روز دوم به دو قاشق مربا خوري ( يک قاشق ظهر ويک قاشق عصر ) ، روز سوم به سه قاشق مربا خوري ( ظهر وعصر وشب هر بار يک قاشق ) ، روز چهارم به 4 قاشق مربا خوري ( صبح ، ظهر، عصر وشب هر بار يک قاشق ) ، روز پنجم به 8 قاشق مربا خوري ( صبح ، ظهر ، عصر وشب هر بار 2 قاشق ) وروز ششم وهفتم به 12  قاشق مربا خوري ( صبح ، ظهر ، عصر وشب هر بار سه قاشق ) مي رسد .

- غذاي کمکي در هفته دوم ماه هفتم :

درين هفته مي توان حريره بادام را رژيم غذايي کودک اضافه نمود . شروع آن نيز مانند فرني از يک قاشق مربا خوري يک بار در روز است تا روز ششم وهفتم به 12 قاشق مربا خوري در روز برسد . فراموش نشود که در اين هفته بتدريج که مقدار ودفعات تغذيه با حريره بادام افزايش    مي يابد مقدار ودفعات تغذيه با فرني کم مي شود بنابراين در هر وعده ويا در تمام دفعات مي توان حريره بادام را جايگزين فرني نمود .

- نحوه تغذيه تکميلي کودک دردو هفته آخر ماه هفتم :

ضمن ادامه تغذيه با شير مادر قبل هر وعده غذاي کمکي ، در اين دو هفته  شيرخوار با غذاي جديدي آشنا شده وسوپ به رژيم غذايي او اضافه مي شود . بدين ترتيب که روز اول ، صبح وعصر وشب هر بار از سه قاشق مربا خوري فرني ياحريره بادام استفاده مي کند و ظهر علاوه برفرني وحريره بادام ، يک قاشق مربا خوري سوپ هم مي خورد . به اين ترتيب ، هر روز يک قاشق مربا خوري به سوپ ظهر وشب اضافه ولي از فرني ياحريره بادام کم مي شود تا بر حسب اشتهاي کودک مقدار سوپ به  3 تا 6 قاشق مربا خوري در هر وعده برسد .

چند نکته مهم در تهيه سوپ براي کودک :

1-  هر سه روز يک بار يک نوع سبزي به سوپ اضافه کنيد مانند جعفري ، گشنيز ، لوبيا سبز ،کدوسبز،کرفس ،هويج، گوجه فرنگي ، سيب زميني ، کدو حلوايي .

2- به سوپ کودک نبايد نمک ، شکر يا چاشني اضافه کرد .

3-بهتر است کدو ، کرفس ، لوبياسبز را اول پخته وبعد به سوپ کودک اضافه نمود .

4-سبزيها بايد در آخرين لحظات پخت سوپ اضافه شود .در ظرف نيز بايد بسته باشد تا ويتامين هاي آن از بين نرود .

5- استفاده از اسفناج تا يک سالگي مجاز نبوده ونبايد به سوپ شير خوار اضافه شود .

6- سيب زميني راهم مي توانيد به سوپ کودک اضافه کنيد .براي اينکار ، ابتدا سيب زميني را بشوييد وبا پوست آنرا بپزيد .سپس پوست آنرا جدا کرده وسيب زميني پخته شده را به سوپ کودک اضافه کنيد دقت کنيد اگر بعد از پوست کندن سيب زميني ، بخش از آن سبز رنگ بود بايد آنرا جدا کرده ودور بريزيد .

7-همراه با سوپ مي توانيد به کودک ماست بدهيد . بهتر است ماست با سوپ مخلوط نشود تا کودک با طعم ماست آشنا شود .ولي اگر کودک مخلوط ماست با سوپ را دوست دارد اين کار بلامانع است .

8- براي تنوع بخشيدن به سوپ کودک ، مي توانيد هر بار يک ماده غذايي جديد مثل جو بلغور گندم ويا رشته فرنگي را که قبلا" پخته ونرم شده است به اندازه يک قاشق   مربا خوري به سوپ اضافه کنيد .

- نحوه تغذيه تکميلي در دو هفته اول ماه هشتم :

در اين دو هفته ضمن دادن سوپ ، فرني يا حرير بادام ، زرده تخم مرغ هم به رژيم غذايي شيرخوار اضافه مي شود .بنا براين در اين سن به کودک بايد 5 وعده غذا داده شود . بدين ترتيب که صبح زرده تخم مرغ ، ساعت 10 صبح ( بين صبحانه وناهار ) 3 قاشق مربا خوري فرني يا حريره بادام ،ظهر 3 تا 6 قاشق مربا خوري سوپ ، عصر مجددا" 3 قاشق مربا خوري فرني يا حريره ودر شب دوباره 3 تا 6 قاشق مربا خوري سوپ به کودک داده شود . در اين زمان        مي توانيد کم کم از سبزيهاي نشاسته اي مثل سيب زميني ، کدو حلوايي ونخود فرنگي        (نخود سبز) به فاصله هر 3 روز به سوپ اضافه کنيد . ضمنا" غلظت سوپ بايد مانند حليم با شد.

زرده تخم مرغ را از چه زمان وچگونه به کودک داد ؟

زرده تخم مرغ ار 8 ماهگي به رژيم غذايي کودک اضافه مي شود.براي دادن زرده تخم مرغ به کودک ، ابتدا بايد تخم مرغ را به مدت 20 دقيقه در آب بجوشانيد تا کاملا" سفت شود . سپس زرده سفت شده را از سفيده آن جدا نموده و روز اول به اندازه يک نخود از زرده تخم مرغ را در کمي آب جوشيده يا شير مادر نرم وحل کرده ، سپس به شير خوار بدهيد .

هر روز صبح همراه با فرني به تدريج بر مقدار زرده تخم مرغ اضافه کنيد تا ظرف 10 روز به يک زرده کامل برسد . از آن به بعد يا هر روز نصف زرده تخم مرغ را همراه با 3 قاشق مرباخوري فرني يا حريره به کودک بدهيد ويا يک روز يک زرده کامل تخم مرغ وروز بعد 5 تا 6  قاشق مرباخوري فرني يا حريره بادام به کودک بدهيد و اين کار را به صورت يک روز در ميان تکرار کنيد .

اگر کودک صبح ها زرده تخم مرغ پخته شده را نمي خورد، آن را با کمي کره وآب مرغ مخلوط ونرم کنيد و به او بدهيد ويا به سوپ او اضافه کنيد . زرده تخم مرغ را مي توانيد رنده کرده يا با پشت قاشق له کنيد وداخل سوپ ويا پوره ( هر نوع پوره اي که درست مي کنيد ) بريزيد .

- نحوه تغذيه کودک در دو هفته دوم ماه هشتم :

براي تنوع بخشيدن به غذاي کودک بايد هر چند روز يک بار مواد تشکيل دهنده سوپ را تغيير داد. هر سه روز يک بار مي توان جو ، بلغور گندم ، رشته فرنگي را که قبلا" پخته ونرم شده است به اندازه يک قاشق مرباخوري به سوپ اضافه کرد . بعد از اضافه کردن جو ، گندم و... بهتر است به اندازه يک قاشق مرباخوري کره يا روغن مايع به سوپ اضافه نمود . افزودن کره يا روغن مايع به غذاي شير خوار به ويژه شيرخواراني که رشد کافي ندارد به رشد آنان کمک مي کند .

از چه زماني مي توانيد به کودک خود پوره سبزيها را بدهيد ؟

از اواسط ماه هشتم مي توانيد به کودک پوره سبزيجات هم بدهيد . از سبزيهاي نشاسته اي ( مثل سيب زميني وکدو حلوايي ) ويا ساير سبژيها ( مانند هويج ) مي توان پوره تهيه کرد وبه جاي يک وعده فرني صبح يا عصر به کودک پوره سبزي داد . براي تهيه پوره سيب زميني ، ابتدا آنرا شسته وبا پوست بپزيد وبعد از پخته شدن پوست آنرا جدا کرده وهمراه با يک قاشق مرباخوري کره يا روغن مايع نرم کرده وکم کم به آن شير پاستوريزه جوشيده شده اضافه کنيد تا به نرمي وغلظت دلخواه برسد .

-      نحوه تغذيه تکميلي در دو هفته اول ماه نهم :

از 9 ماهگي مي توان حبوبات را نيز به سوپ کودک اضافه کرد . معمولا" از عدس وماش که هضم آسانتري دارند شروع کنيد . در صورت امکان مي توان از جوانه عدس ياماش در تهيه سوپ استفاده کرد . در مورد ساير حبوبات مثل لوبيا چيتي ، لوبيا قرمز و... بهتر است قبلا" آنها را خيس کرده وپوستشان را جدا نموده وبعد از پختن به سوپ کودک اضافه کرد .

-        نحوه تغذيه در دو هفته دوم ماه نهم :

در اين سن با استفاده از ميوه هاي فصل آب ميوه تازه تهيه کنيد وبه کودک بدهيد . ابتدا از يک قاشق مرباخوري در روز همراه با يک قاشق مرباخوري آب جوشيده وسرد شده شروع کنيد تا   کم کم به 6 قاشق مرباخوري آب ميوه خالص برسد . آب ميوه را مي توان بعد از فرني يا حريره ساعت 10 صبح داد.

-        نحوه تغذيه تکميلي در دو هفته اول ماه دهم :

از ماه دهم مي توان به جاي آب ميوه ، خود ميوه را به کودک داد . براي اينکار بايد از يک قاشق مرباخوري ميوه هاي فصل ( هلو، سيب ، موز ، گلابي ، . . . ) شروع نمود ومقدار آنرا به سه قاشق مرباخوري رساند . ميوه مورد نظر بايد کاملا" رسيده وشسته باشد وبعد از جدا کردن پوست وهسته آن ، ميوه را با پشت قاشق کاملا" نرم کرده وسپس به کودک بدهيد . مقدار ميوه را به تدريج زياد کرده و به 5 تا 6 قاشق مرباخوري در روز برسانيد . در اين زمان کم کم بر حسب اشتهاي کودک به مقدار سوپ او به ميزان حداکثر 10=6 قاشق مرباخوري در ظهر وشب  بيافزاييد . همچنين کودک را با غذاهايي که مي تواند به دهان ببرد مانند نان ، بيسکوئيت ساده ، ماکاروني پخته ، تکه هاي سيب زميني پخته ، کوفته قلقلي و. . . آشنا کنيد .

-        نحوه تغذيه تکميلي در دو هفته دوم ماه دهم :

در اين زمان علاوه بر تنوع بخشيدن بر سوپ کودک مي توان از کته نرم که در آبگوشت يا آب مرغ پخته مي شود همراه با خود گوشت استفاده کرد . همچنين از گوشت ماهي که تيغ هاي آن کاملا" گرفته شده باشد وهمراه با کته نرم وسبزي پخته شده باشد مي توان به کودک داد .

-        نحوه تغذيه تکميلي در ماه يازدهم ودوازدهم:

تنوع غذاي کودک را رعايت کنيد با توجه به اشتهاي کودک بر مقدار غذاي هر وعده او اضافه نماييد همچنان براي کودک غذاي جداگانه تهيه کنيد واز دادن غذاي سفره خانواده به کودک بدليل علت داشتن نمک و چاشني اجتناب نماييد .

-        يک نکته مهم در تغذيه کودک زير يکسال :

از پايان 6 ماهگي وهمزمان با شروع غذاي کمکي تا پايان 12 ماهگي غذاي اصلي شيرخوار هنوز شير مادر است لذا به تغذيه با شير مادر به طور مکرر وبر حسب تقاضا وتمايل شيرخوار در تمام مدت شب وروز به ويژه قبل هر وعده غذاي کمکي بايد توجه شود . معده کوچک کودک را با غذاها پر نکنيد . چه اين امر سبب مي شود که کودک براي مدت طولاني تر سير بماند ودر نتيجه کمتر پستان مادر را بمکد . در نتيجه هم شير کمتر به او مي رسد وهم حجم کلي شيري که مادر توليد مي کتد کاهش خوهد يافت .

-        چه مواد غذايي را به کودک زير يکسال نبايد داد ؟

بطور کلي تا يکسالگي عسل غير پاستوريزه ، پنير ، سفيده تخم مرغ ، شکلات ، بادام زميني ، ميگو ، فلفل وادويه جات ، ترشي ها ، نمک ، نوشابه هاي گاز دار ، آب ميوه هاي صنعتي ، از ميوه ها ، خربزه ، کيوي ، انواع توت ( توت سفيد ، توت فرنگي ، تمشک ) ، آلبالو، گيلاس ، از حبوبات ، نخود ولپه واز گروه سبزيها اسفناج وکلم توصيه نمي شود . توجه داشته باشيد استفاده از شير گاو در تهيه فرني بلامانع است . زيرا با جوشانيدن شير مقدار مواد حساسيت زاي آن کمتر مي شود .

در تغذيه کودکان زير يکسال همواره به اين نکات توجه کنيد :

دادن آب ميوه به مقدار زياد ويا شيريني قبل از غذا ، سبب کم شدن اشتها مي شود ورشد کودک را به خطر مي اندازد . بنابراين آب ميوه ويا ميوه رسيده ونرم را که با پشت قاشق له کرده ايد دوبار در روز بعد از غذاي وسط روز وبا حجم کم به کودک بدهيد ، ويتامين هاي مورد نياز کودک به ويژه ويتامين ث از راه شير مادر تامين مي شود .

از چه زماني بايد به کودک از غذاي خانواده داد ؟

بعد از يکسالگي بايد بطور تدريجي کودک را با انواع غذاهايي که افراد خانواده مصرف مي کنند آشنا کرد . از اين زمان بايد کودک از چهار گروه غذايي اصلي يعني گروه نان وغلات ، گروه شير ولبنيات ، گروه گوشت وتخم مرغ وحبوبات و گروه ميوه ها وسبزيها استفاده کند . بطور کلي از سال دوم زندگي ذائقه کودک با غذاي خانواده شکل مي گيرد بنابراين بهتر است از تهيه غذاهاي شور وپر ادويه خودداري کنيد و سعي کنيد از سرخ کردن غذا بويژه با حرارت زياد وبه مدت طولاني پرهيز کنيد . مصرف غذاي خانواده براي کودک بايد تدريجي باشد بطوري که بعد از گذشت مدت زماني نياز به تهيه غذاي مخصوص وجداگانه براي کودک نباشد .

در سال دوم زندگي روزانه چند بار بايد به کودک غذا داد ؟

گنجايش معده کودک در مقايسه با افراد بزرگسال کمتر و با مقدار خيلي کمي غذا سير مي شود . از طرف ديگر کودک در حال رشد است ومعمولا"دائما" در حال فعاليت ومشغول بازي است پس نياز او به انرژي ومواد غذايي زياد است . در سال دوم زندگي هنوز شير مادر منبع عمده تامين انرژي وساير مواد مغذي کودک است . نبايد انتظار داشته باشيد که کودکان مانند بزرگسالان فقط صبحانه ، ناهار وشام بخورند بلکه بايد بخصوص بعد از سال اول زندگي حتي تا 5 سالگي حداقل روزانه 5 وعده غذا بخورند .  

مصرف نمک را در غذاي کودک محدود کنيد :

به منظور پيشگيري از ابتلا به بيماريهاي قلبي ، عروقي توصيه مي شود که در تمام دوران زندگي به ويژه دوران کودکي ونوجواني از مقادير بسيار کم نمک آن هم هنگام طبخ غذا استفاده شود واز افزودن نمک به غذا در سر ميز يا سفره جدا " خودداري گردد . براي کودکان زير يکسال که خوب رشد مي کنند بهتر است به غذايشان نمک اضافه نکنيد ولي براي کودکاني که دچار ايست يا افت وزني هستند وغذاي کاملا" بي نمک خود را نمي خورند هنگام تهيه وطبخ غذا از مقدار بسيار کمي نمک يددار استفاده نماييد .

برنامه غذايي کودکان بالاتر از يکسال

کودکان 1 تا 5 سال دوران رشد را سپري مي کنند و بنابراين نياز به انرژي وپروتئين وساير مواد مغذي با افزايش سن کودک بيشتر مي شود . براي تامين کليه مواد مغذي مورد نياز کودکان ، برنامه غذايي آنها بايد شامل تر کيبي از غذاهاي مختلف در گروههاي اصلي غذايي باشد . گروههاي اصلي غذايي عبارتند از گروه نان وغلات که انرژي ومقدار پروتئين مورد نياز کودک را تامين مي کند . گروه شير ولبنيات که کلسيم ، فسفر وپروتئين را تامين مي کند وبراي رشد اسکلت واستحکام استخوانهاو دندانها لازمند . گروه گوشت ، حبوبات وتخم مرغ که پروتئين و سايرمواد مغذي مورد نياز کودک را تامين مي کند وبراي رشد او لازمند وگروه سبزيها وميوه ها که ويتامين ها واملاح مورد نياز کودک را تامين مي کنند .

در تغذيه کودکان 5-1 سال چه نکاتي را بايد رعايت کرد ؟

در تغذيه کودک از ظرف وقاشق تميز ( قاشق مرباخوري براي کوچکترها وقاشق غذاخوري براي کودکان بزرگتر ) استفاده کنيد .

-        قبل از غذا دادن به کودک دستها وصورت کودک را بشوئيد .

-        آب ومايعات را با فنجان يا ليوان تميز به کودک بدهيد .

-        در غذا دادن به کودک صبور باشيد وآرام آرام به کودک غذا بدهيد .

-        در صورتيکه کودک تمايلي براي غذا خوردن ندارد هرگز اورا  مجبور به غذا خوردن نکنيد وسعي کنيد با تغيير مزه ونحوه طبخ آنرا مجددا" به کودک بدهيد و در صورتيکه بازهم علاقه اي به خوردن آن غذا نشان نداد ، چند روزي از دادن آن غذا صرف نظر کرده ومجددا" به برنامه غذايي کودک اضافه کنيد .

-        هنگام غذا دادن به کودک با او به آرامش ومحبت صحبت کنيد تا زمان غذا خوردن       برا يکودک خوشايند باشد و خاطره خوشي از غذا خوردن در ذهن کودک ايجاد شود .

-        مقدار  غذاي هر وعده کودک را با افزايش سن کودک بيشتر کنيد .

-        بمقدار غذايي که کودک مي خورد توجه کنيد ، براي هر کودک يک بشقاب جداگانه در نظر بگيريد .

-        با افزايش سن کودک براي غذاخوردن به کودک استفلال بدهيد وفقط مقدار ونحوه غذا خوردن کودک را نظارت واورا به خوردن ترغيب کنيد .

-        براي غذاخوردن کودک به او جايزه ندهيد بلکه براي ترغيب او به غذا خوردن از طعم غذا تعريف کنيد .

-        به کودک اجازه دهيد غذاخوردن را خودش تجربه کند حتي اگر مقداري غذاهم هنگام خوردن ريخته شود و يا دست ولباسهاي خود را کثيف کند .

-        از دادن تنقلات بي ارزش قبل از غذا وبين وعده ها به کودک خودداري کنيد .

آيا مي دانيد مصرف زياد هله هوله چه مضراتي براي کودک بدنبال دارد ؟

اگر کودک بخصوص در 2 سال اول زندگي که بدن او به سرعت در رشد است به خوردن  هله هوله هايي که معمولا" ارزش غذايي زيادي ندارند عادت کند ، از مواد مغذي غذاهاي مختلف که برا ي رشد به آن نياز دارد محروم مي شود . هله هوله هايي مثل پفک ونوشابه فقط معده کودک را پر مي کنند و موجب احساس سيري مي شوند ودر نتيجه کودک ديگر اشتهايي برايخوردن غذاهاي اصلي ومغذي ندارد . بنابراين سعي کنيد کودک را به خوردن اين هله هوله ها عادت ندهيد واز تنقلات مغذي وسنتي مثل نخودچي وکشمش ، برگه ميوه ها ميوه هاي فصل براي کودکان 2تا 5 سال خود استفاده کنيد .

نکاتي که در تغذيه کودکان 5-3 سال بايد رعايت نمود .

نکته مهم در تغذيه کودکان 5-3 سال دادن حداقل 5 وعده غذا شامل سه وعده کامل صبحانه ، ناهار وشام و2 ميان وعده در ساعات 10 صبح و5 بعداز ظهر ونهايتا" يک ليوان شير قبل از خواب است . غذاهايي مثل شير وبيسکوئيت ، نان وخرما، نان وپنير ، کيک ، کلوچه ها ، ميوه يا آب ميوه ويا انواع شربت هاي خانگي ، انواع خشکبار مثل بادام ، گردو ، پسته ، کشمش ، برگه ، توت خشک بعنوان ميان وعده براي کودکان بسيار مناسب هستند .

ضريب هوشي کودکان مبتلا به کم خوني 10 درجه کمتر از حد طبيعي است (فواید صبحانه و ریز مغذی ها )

کودکان مبتلا به کم خوني يادگيري کمتري دارند و ضريب هوشي اين کودکان 5 تا 10 درجه کمتر از حد طبیعی بر آورد شده است .                               تغذيه صحيح با تأمين منابع مورد نياز رشد و نمو کودکان از طريق ريزمغذي ها اثرات مهمي در توانمندي ذهني کودکان دارد. توانمندي ذهني نيز تأثير زيادي بر چگونگي يادگيري و کسب و بکارگيري مهارتهاي آموزش داده شده دارد.

ادامه مطلب

 

 

هرم غذایی مخصوص کودکان 6-2 ساله

اگر چه کودکان می توانند مقدار انرژی مورد نیازشان را با دریافت غذای کافی تنظیم کنند، ولی سیستمی وجود ندارد که آنها را برای انتخاب یک 

رژیم متعادل  راهنمایی کند.

آنها از بزرگترهایشان یاد می گیرند که چگونه 

تغذیه سالمی  داشته باشند. اگر روزانه از تمام گروه های غذایی  استفاده کنند، انرژی، ویتامین ها، مواد معدنی و سایر مواد غذایی مورد نیازشان تامین خواهد شد.

 

هرم غذایی  به آنها کمک می کند تا انواع مختلفی از غذاها را دریافت کنند.

ادامه مطلب

اسرار خوراکیها

شیوه’ طبیعی جلوگیری از بیماریها و درمان آنها

ادامه مطلب

تعريف بهداشت مدارس        

   كودكان و نوجوانان بخش بزرگي از جمعيت پويا و آينده ساز كشورها را تشكيل مي دهند. دانش آموزان قشر عظيم آسيب پذير جامعه هستند كه مراقبت بهداشتي آنان اگـــر چه از نظر تعيين و درجه بندي اين نيازها در جوامــع مختلف يكسان نيست . اما اساسا براي همه دانـــــش آموزان مدارس صرفنظر از اختلافات نژاد آب و هوا و منطقه جغرافيايي مسائل همسان و نقطه نظرهاي مشتركي و جود دارد به طوری كه در اكثر كشـــــورهاي جهان مراقبت هاي بهداشتي دانش آموزان و آموزش آنها از اهم مسائل ويژه بهداشتي و مورد توجه اولياء امور بوده است.

   ضرورت وجودي و فلسفه تشكيلات بهداشت مدارس ناشي از اين واقعيت است كه دانش آموزان كه اكثريت عظيمي از جمعيت را تشكيل مي دهنـد بـه دليـل كامـل نشـدن مهارتهـا و شرايـط سنـي آسيـب پذيـر در معرض ابتلا به بيماريهاي عفوني خطرناك حوادث سوانح و خشونت مي باشند و بنابـراين نياز به توجه و تامين بهداشت سلامت دارند كه اين امر در ارتقاء سطح بهداشت جامعه و مملكت عزيزمان نقش اساسي خواهد داشت.

ادامه مطلب

 

بي اشتهايي در كودكان                     

بي‌اشتهايي، بي‌قراري، بي‌خوابي، درد پهلو، سوزش در هنگام ادرار و تب‌هاي بي‌دليل از علايم عفونت ادراري در شيرخواران يا كودكان هستن
ایسنا:يك فوق‌تخصص اطفال اعلام كرد: بي‌اشتهايي، بي‌قراري، بي‌خوابي، درد پهلو، سوزش در هنگام ادرار و تب‌هاي بي‌دليل از علايم عفونت ادراري در شيرخواران يا كودكان هستند اما گاهي اوقات اين عارضه هيچ علامت خاصي ندارد و به همين دليل الزامي است آزمايش ادرار در كودكان ماهانه انجام شود تا در صورت وجود عفونت ادراري به موقع تشخيص داده شود.

ادامه مطلب

كم خوني فقرآهن و توصیه های تغذیه ای مربوط به آن

ادامه مطلب

قولنج تان را نشکنید

آنچه امروز به‌ عنوان قولنج می ‌شناسیم، بیشتر از آن که نام بیماری خاصی باشد، یک شکایت مبهم است. قدیم‌ ترها به درد و کشیدگی در هر قسمت از بدن قولنج می ‌گفتند، اما چیزی که امروزه بیشتر به کار می‌ رود "قولنج عضلانی" است. البته قولنج عضلانی هم نشانه یک بیماری خاص نیست، طوری که گاهی علت آن گرفتگی و اسپاسم ناگهانی و دردناک گروهی از عضلات بدن است.

عضلاتی که بیشتر دچار این حالت می ‌شوند، عضلات اطراف ستون مهره ‌ها و عضلات گردن هستند. در این حالت عضله نسبت به لمس دردناک و حساس می‌ شود و به همین خاطر فرد نمی ‌تواند مثل قبل، بدن خود را حرکت دهد.

تقریبا همه آدم ‌ها در طول زندگی خود گرفتگی عضلانی را تجربه می ‌کنند.

اسپاسم ‌های عضلانی می‌ توانند به علت : کم‌ آبی پس از انجام ورزش ‌های سنگین، استفاده زیاد و طولانی مدت از عضلات، آسیب‌ های جسمی و همچنین کمبود بعضی مواد معدنی مثل منیزیم و کلسیم رخ دهند. علاوه بر این، اسپاسم عضلانی می‌ تواند نشانه ‌ای از یک بیماری اعصاب و روان باشد، مخصوصا اگر به طور متناوب و در شرایط خاص تکرار شود.

هر چند اسپاسم عضلانی در اغلب اوقات ناشی از علل چندان خطرناکی نیست، اما در صورت تکرار باید وجود آسیب ‌های مغزی، فشار روی نخاع در ستون فقرات و حتی بیماری‌ هایی چون ام.‌اس را از نظر دور نداشت.

این صدا از کجا می ‌آید؟

تمام آنچه ما از قولنج می شناسیم، به گرفتگی‌ های عضلانی ختم نمی ‌شود. در حقیقت بیشتر اوقات، قولنج را با صدای شکستن قولنج می‌ شناسیم، اما این صدا از کجا می‌ آید؟ و چرا ما از شنیدن آن احساس لذت و راحتی می ‌کنیم؟

اولین بار در سال 1971 دو دانشمند آلمانی، پس از وارد آوردن یک نیروی کششی به مفصل بین انگشت و کف دست، تشکیل‌ حباب ‌های گازی را در مفصل اثبات کردند. مفاصل بدن ما به وسیله یک بافت پوششی احاطه شده اند که به آن کپسول مفصلی می ‌گوییم. در داخل این کپسول، مایعی وجود دارد که با ایجاد حالت لغزندگی، باعث حرکت آسان ‌تر استخوان ‌ها در کنار هم می ‌شود.

مواد معدنی و گازهای گوناگونی در این مایع محلول‌ هستند. حرکات مفصلی در طی فعالیت ‌‌های معمول بدنی، موجب افزایش حجم مفصل و کاهش فشار مایع مفصلی می ‌شود. کاهش فشار باعث یک حالت مکش در داخل فضای مفصل شده و گاز‌های محلول در مایع به صورت حباب درمی ‌آیند.

ایجاد این حباب‌ ها باعث تحریک گیرنده‌ های عصبی داخل مفصل می ‌شود و به این ترتیب، مغز از ایجاد یک حالت غیرطبیعی در مفصل اطلاع پیدا می ‌کند.

حال می‌ توان فهمید که چرا ما پس از مدتی فعالیت، دوست داریم قولنج مفاصل خود را بشکنیم. در حقیقت ما به طور ناخودآگاه تلاش می‌ کنیم پیام ناراحت‌ کننده ‌ای را که از مفاصل‌ به مغزمان فرستاده شده است، رفع کنیم. به این ترتیب با کشش مفاصل خود در حداکثر دامنه حرکت آن ها (شکستن قولنج) سعی می‌ کنیم که این حباب‌ گازی را بترکانیم و وقتی حباب گازی ترکید، همان صدای معروف و خوشایند شنیده می ‌شود. به خاطر فرآیند تشکیل حباب است که پس از شکستن قولنج و یا همان ترکاندن حباب، تا مدتی با هر حرکتی هم، هیچ صدایی از مفصل ما بیرون نمی ‌آید، چون تشکیل دوباره حباب نیازمند گذشت زمان است.

و اما ماجرا برای برخی افراد به همین جا ختم نمی ‌شود. آرام آرام با تکرار این کار، برخی از ما نه به خاطر روان ‌تر شدن حرکت مفصل‌ های خود، بلکه تنها برای لذت بردن از صدای شکستن، به جان مفاصل خود می ‌افتیم، طوری که تا صدای جدیدی از مفاصل خود نشنویم، دست ‌بردار نیستیم.

از این صدا بترسیم؟

اطلاعات اثبات شده چندانی وجود ندارند که نشان‌ دهند، شکستن مفاصل طبق عادت، نهایتا موجب آرتریت آن ها می ‌شود، اما در عوض اثبات شده است که با تحت کشش قرار دادن مفاصل، بافت‌ های اطراف مفصل مانند عضلات، رباط‌ ها و تاندون ‌ها آسیب می‌ بینند و در نتیجه در طولانی ‌مدت امکان انجام حرکات ظریف از فرد سلب می ‌شود. از طرف دیگر، آسیب بافت ‌های اطراف مفصل، دامنه حرکت آن را به ‌طور غیرطبیعی افزایش می ‌دهد و احتمال در رفتگی آن را زیاد می کند.

با تمام این تفاصیل، حرکت دادن ناگهانی گردن یا ستون فقرات برای شنیدن صدا از آن ها، به هیچ عنوان منطقی به نظر نمی ‌رسد. حرکت سریع گردن می‌ تواند به آسیب شریان‌ های تغذیه‌ کننده مغز و سایش تدریجی مهره‌ ها منجر شود. آسیب مهره‌ های گردنی می‌ تواند آن ‌قدر خطرناک و فاجعه ‌بار باشد که هر انسان عاقلی را از خیر شنیدن این صدای خوشایند منصرف کند.

شاید نتوان با قطعیت از عوارض طولانی ‌مدت شکستن قولنج مفاصل سخن گفت، اما یک توصیه را باید بدون ‌تردید پذیرفت: "لطفا برای شکستن قولنج خود از فرد دیگری کمک نگیرید!" اگر تا امروز برای شکستن قولنج عضلات پشت تان، از کسی تقاضا می‌ کردید که روی ستون فقرات ‌شما راه برود و حالا سالم هستید، فقط باید گفت که آدم خوش ‌شانسی بوده‌اید!

با قولنج خود چه کنیم؟

همان‌ طور که علل متعددی باعث ایجاد قولنج می‌ شوند، درمان و پیشگیری از آن هم، راه‌ های گوناگونی دارد. اگر درد و محدویت حرکت شما ناشی از اسپاسم و گرفتگی عضلانی باشد، باید به شناخت علت و درمان آن پرداخت؛ مثلا برخی داروهای پایین ‌آورنده کلسترول خون، داروهای فشار خون بالا ، داروهای ضد آلزایمر و ضد پارکینسون می ‌توانند موجب گرفتگی ‌های عضلانی شوند. اگر داروی خاصی را به‌ طور مرتب مصرف می ‌کنید و دچار گرفتگی‌ عضلانی شده‌اید، شاید عاقلانه ‌ترین کار ممکن، مراجعه به پزشک ‌تان باشد.

در هر حال فارغ از دلایل زمینه‌ ای مهم، اغلب گرفتگی ‌های عضلانی با انجام مانورها و حرکات کششی برطرف می ‌شوند و نیازی به مصرف دارو نیست.

اگر به‌ طور مکرر دچار گرفتگی عضلانی می ‌شوید و پس از بررسی ‌های لازم، علت خطرناکی برای آن پیدا نشده است، می ‌توانید با مشاوره با یک کارشناس فیزیوتراپی، نرمش ‌ها و حرکت ‌های کششی مفید را یاد بگیرید. بهتر آن است که این حرکات را هنگامی که دچار مشکل نیستید، تمرین کنید و قط موقع گرفتگی عضلانی، به فکر یاد گرفتن و امتحان کردن آن ها نیفتید‍!

اگر پس از انجام حرکات ورزشی سنگین و طولانی‌ مدت، دچار گرفتگی عضلانی شده‌ اید، مهم ترین علت، به هم ریختن تنظیم آب و املاح بدن شما است. بهتر است فورا مایعات و املاح از دست رفته ی بدن خود را با نوشیدن مایعات مفید جایگزین نمایید و در نوبت‌ های بعدی پیش از شروع فعالیت ورزشی نیز به میزان کافی مایعات مصرف کنید.

همچنین ماساژ ناحیه ‌ای که دچار اسپاسم شده است یا گذاشتن کیسه یخ نیز می‌ تواند موثر باشد.

استفاده از داروهای ضد التهاب و شل‌ کننده‌ های موضعی عضلانی معمولا آخرین اقدامی است که می ‌توان در خانه انجام داد، هر چند که بهتر است برای اولین بار توسط پزشک توصیه شده باشند. در هر صورت استفاده از پمادهای موضعی سالسیلات و پیروکسیکام می ‌توانند در این شرایط موثر واقع شوند.

در کل باید گفت که اگر قولنج شما به علت تشکیل همان حباب‌ های عجیب هم باشد، راه درمان و پیشگیری، شکستن قولنج نیست. بهترین کار این است که با تنظیم یک برنامه منظم ورزشی، به تدریج قدرت و انعطاف‌ پذیری عضلات و مفاصل بدن خود را بالا ببرید و حداکثر دامنه حرکت آن ها را افزایش دهید.

وقتی قولنج، آدم را می‌ کُشد

باور کردنش خیلی ساده نیست، اما اگر به فهرست ها مراجعه کنیم، متوجه می ‌شویم که ابوعلی سینا و ‌زکریای رازی، هر کدام یک کتاب مستقل و مفصل در مورد قولنج نوشته‌ اند. البته در آن زمان، کارشان چندان هم عجیب نبود، زیرا قولنج یکی از مهم ‌ترین بیماری ‌های روزگار آن ها به حساب می ‌آمد. بسیاری از بیماری‌ هایی که امروز می‌ شناسیم، در آن زمان "قولنج" نامیده می ‌شدند. کلمه قولنج از ریشه "قولون" یا همان colon یونانی گرفته شده است. در علم پزشکی قدیم، به دردهای پیچشی و ناراحت ‌کننده شکم و اعضای مجاورش، بدون آن که دلیل واقعی آن را بدانند، قولنج گفته می شد. با این حساب هر عضوی در کنار بیماری، یک قولنج هم داشت، مثل قولنج کلیه، قولنج کبد، قولنج روده، قولنج نوزادی و ... .

هر چند بسیاری از این قولنج‌ ها در دنیای جدید به عنوان یک بیماری خطرناک شناخته می ‌شوند، اما جالب این است که برخی هم مثل قولنج‌ های عضلانی روزگار ما، به دلیل انقباضات و گرفتگی های عضلانی رخ می ‌دهند. البته این بار انقباض عضلات صاف مثل قولنج نوزادان، به دلیل پاسخ نارس مغز نوزاد به فرآیند های گوارشی پدید می ‌آید و فرمان مغز موجب انقباض بیش از اندازه عضلات شکم و احساس درد شدید نوزاد و گریه ‌های پایان‌ ناپذیر او می ‌شود؛ و یا این که قولنج روده، کم و بیش همان "سندرم روده تحریک ‌پذیر" است که به دلیل گرفتگی های گاه و بی‌ گاه عضلات روده ایجاد می‌ شود.

در روزگار ما، دیگر کسی از شنیدن نام قولنج وحشت نمی ‌کند، اما اگر واقعا می‌ خواهید به ابهت و جایگاه قولنج در قرن ‌های پیش پی ببرید، کافی است بدانید که ابوعلی سینا، یعقوب لیث و دکتر سعید نفیسی همگی به علت قولنج از دنیا رفته ‌اند.

ایرج نوری : کارشناس بهداشت مدارس

توصیه های غذایی در دیابت

هدف اصلی از رژیم درمانی در بیماران دیابتی، استفاده از موادغذایی به صورت متعادل است. اصولاً رژیم غذایی ای كه توسط كارشناسان و متخصصان تغذیه برای افراد دیابتی تهیه می شود دارای اهداف زیر است:

- رساندن قند خون به سطح طبیعی

- حفظ سطح چربی های خون در حد طبیعی

- كاهش مشكلات خاص بیماران دیابتی

- به دست آوردن و حفظ وزن ایده آل

- رساندن مواد مغذی به بدن به میزان لازم

- تأمین انرژی موردنیاز بدن جهت انجام فعالیت های لازم

- جلوگیری از بروز عوارض و مشكلات ناشی از دیابت

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به دیابت نوع اول

1. سعی كنید برنامه غذایی خود را به طور منظم تنظیم كنید. به نحوی كه هر روز در ساعات معینی غذا بخورید.

2. روزانه بین 4 تا 5 وعده غذا بخورید.

3. در هر وعده مقادیر متناسبی از كربوهیدرات ها را مصرف كنید تا دچار عوارض ناشی از نوسانات قندخون نشوید.

4. چربی دریافتی از طریق موادغذایی را محدود كنید.

5. مصرف قندهای ساده مانند شكر، شكر قرمز، عسل و شربت ذرت را محدود كنید.

6. مصرف فیبر را تا میزان 25 میلی گرم به ازای هر 1000 كیلوكالری دریافتی افزایش دهید. جهت اطلاع از میزان كالری موردنیاز روزانه خود، با متخصص تغذیه مشورت نمایید. منابع غذایی فیبر عبارتند از : انواع میوه و سبزی، حبوبات و غلات سبوس دار.

7. تلاش كنید از محصولات بدون قند مانند نوشابه های بدون قند، ژله بدون قند و بیسكوئیت های بدون قند استفاده كنید.

8. از میوه های تازه و كلوچه های كم چربی و غلات به عنوان میان وعده استفاده كنید.

9. هر روز صبح، غلات پرفیبر را برای صبحانه انتخاب كرده و از مصرف غلات دارای مقادیر زیاد شكر خودداری كنید.

10. به جای آب میوه از میوه تازه استفاده كنید.

11. از شیرهای كم چربی استفاده كنید.

12. روزانه حداقل 8 لیوان آب بنوشید.

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم

از آنجایی كه بیماران دیابت نوع دوم در سنین بالاتری قرار دارند، مهم ترین كار در این بیماران، كنترل وزن می باشد. بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم باید توصیه های ذیل را مدنظر قرار دهند:

1. مصرف فیبرهای محلول به میزان 25 گرم به ازای هر 1000 كیلوكالری ضمن ایجاد احساس سیری ، می تواند به كنترل قندخون كمك كند. یكی از انواع فیبرهای محلول پكتین می باشد كه در سیب ، مركبات مثل پرتقال، لیمو و گریپ فروت ، توت فرنگی ، هویج و غلات سبوس دار وجود دارد . غیر از این مواد غذایی، منابعی فیبری كه در بالا ذكر شده اند را نیز مصرف كنید.

2. تعداد وعده های غذایی خود را افزایش دهید.

3. حتما قبل از صرف غذا از سالاد یا موادغذایی كم كالری مانند كاهو، كرفس، ژله بدون قند و سوپ های ساده و كم كالری استفاده كنید.

4. از مصرف آب میوه در صبح و به صورت ناشتا خودداری كرده و به جای آن در طول روز از میوه تازه استفاده كنید.

5. از نوشیدنی ها و دسرهای بدون قند استفاده كنید.

6. آرد گندم كامل را جانشین آرد سفید كنید.

7. از مصرف روغن ماهی و مكمل نیاسین خودداری كنید زیرا باعث افزایش قند خون می شوند.

8. مصرف چربی ها را در برنامه روزانه غذایی خود طبق نظر متخصص تغذیه كاهش دهید.

9. روزانه 8 لیوان آب بنوشید.

نكات مهم و قابل توجه برای خانواده ها و بیماران

1. افراد دیابتی مبتلا به بیماری كلیوی نیز باید به تغذیه خود توجه خاصی داشته باشند، زیرا بیماری كلیوی با عمل بسیار از مواد مغذی تداخل دارد. لذا مصرف مكمل های تغذیه ای مگر با اجازه متخصص تغذیه توصیه نمی شود.

2. از آن جایی كه كمبود بعضی از ویتامین ها باعث تشدید بیماری دیابت می گردد، باید سعی كرد تا مقادیر متناسب ویتامین ها از طریق موادمغذی دریافت شوند. به دلیل افزایش نیاز به ویتامین ها در این بیماران باید مكمل ویتامینی مصرف شود، ولی برای جلوگیری از عوارض مصرف بیش از حد آنها با متخصص تغذیه مشورت كنید.

3. ویتامینC برای ورود به داخل سلول، نیاز به انسولین دارد. تحقیقات نشان می دهد كه مقدار این ویتامین در افراد دیابتی پایین تر از حد طبیعی می باشد؛ لذا مصرف میوه و سبزی فراوان و همچنین مكمل ویتامینC ضروری است.

4. بعضی از داروهای خوراكی كاهش دهنده قند خون، باعث كمبود ویتامینB12 در بدن می شوند. بنابراین در این مورد نیز باید با یك متخصص تغذیه مشورت كنید، زیرا كمبود این ویتامین می تواند باعث تخریب بافت عصبی شود.

5. بیماری دیابت می تواند باعث كمبود بیوتین در بدن شود. از آن جایی كه كمبود این ماده مهم می تواند باعث تخریب بافت عصبی در بازوها و ساق پا شود، مشورت با متخصص جهت آشنایی با منابع مصرف و میزان مورد نیاز آن ضروری است.

نكاتی درباره تغذیه دیابت نوع 1

تغذیه درمانی در كنترل دیابت مهم ترین نقش را ایفا می كند. هدف از تغذیه درمانی در دیابت، حفظ مقدار قند خون در محدوده طبیعی، بهبود سطح چربی های خون،  كاهش فشار خون،  درمان و جلوگیری از عوارض دیابت همچون بیماری های قلبی عروقی،  رتینوپاتی(بیماری چشمی)، نفروپاتی(بیماری کلیوی) و نیز برآوردن نیازهای تغذیه ای فرد است.

در دیابت وابسته به انسولین یا نوع 1، غذا باید در زمان معین و مطابق با اثر انسولین تزریقی خورده شود. زمان اوج اثر انسولین، با زمان بالا رفتن قند خون بعد از غذا، باید هم زمان شود.

جدول زیر مدت زمان و میزان تبدیل مواد غذایی مختلف به قند را نشان می دهد.

نوع غذا	درصد تبدیل به گلوكز	زمان تبدیل
كربوهیدرات ساده	100 درصد	30-15 دقیقه
كربوهیدرات كمپلكس	100- 90 درصد	90-30 دقیقه
پروتئین	58 درصد	4-3 ساعت
چربی	30-10درصد	چندین ساعت

- برای جلوگیری از بروزهیپوگلیسمی(کاهش قند خون) از حذف وعده‌های غذایی باید پرهیز شود.

- هدف این است كه قند خون ناشتا بین 180-120 میلی گرم در دسی لیتر و موقع خواب 140-100 میلی گرم در دسی لیتر حفظ شود.

- برای افرادی كه انسولین دریافت می كنند، جلوگیری از افزایش وزن، مسئله ی مهمی است. انسولین درمانی امكان اضافه وزن را افزایش می دهد. انجام فعالیت فیزیكی منظم، بهترین راه برای جلوگیری از افزایش وزن ناشی از مصرف انسولین است.

- برای صرف میان وعده هایی كه در برنامه غذایی در نظر گرفته نشده اند، هم احتیاج به تزریق انسولین است.

- برای جلوگیری از هیپوگلیسمی، توزیع كالری در طول روز اهمیت دارد. یك الگوی رایج این است كه 20درصد كل كالری روزانه به صبحانه، 35 درصد به ناهار،30 درصد به شام و 15 درصد به وعده ی آخر شب اختصاص داده شود. وعده ی قبل از خواب، برای جلوگیری از هیپوگلیسمی در هنگام خواب توصیه می شود.

- با این وجود ممكن است برای هر فرد و هر سبک زندگی، توزیع متفاوتی از كالری انجام شود. در مورد توزیع كربوهیدرات ها، بهتر است در هر وعده غذایی 5-2 واحد كربوهیدرات (حدود 60 گرم) مصرف شود.

در دیابت نوع 2، محدودیت كالری و كاهش وزن به حد متوسط (به میزان9-5/4کیلو گرم) باعث كنترل قند خون، كاهش مقاومت به انسولین، بهبود کاهش چربی خون و كاهش فشارخون می شود، حتی اگر فرد به وزن نرمال نرسیده باشد. این كاهش وزن وقتی بیشترین اثر و فایده را دارد كه بلافاصله بعد از تشخیص دیابت نوع 2 اعمال شود، یعنی وقتی كه ترشح انسولین هنوز به حد كافی صورت می گیرد.

محدودیت كالری، بیشتر و سریع تر از كاهش وزن، قند خون را در افراد دیابتی كنترل می كند. یعنی مسئله ی كالری در دیابت نوع 2، مهم تر از مسئله ی وزن است. این محدودیت باید طوری باشد كه فرد 500-250 كالری كمتر از دریافت روزانه ی خود، دریافت كند.

در كل برای افرادی كه وزن نرمال و فعالیت متوسط دارند، 30 کیلو کالری به ازای كیلوگرم وزن در روز، برای افراد كم فعالیت كه هدف كاهش وزن دارند 25 کیلو کالری به ازای کیلوگرم زن در روز و به منظور افزایش وزن 35 کیلو کالری به ازای کیلوگرم وزن بدن، انرژی توصیه می شود.

- كروم عنصری است كه از آن به عنوان ( فاكتور تحمل گلوكز ) یاد می شود و روی عملكرد انسولین تأثیر می گذارد. در حیوانات آزمایشگاهی كمبود كروم باعث افزایش قند، كلسترول و تری گلیسیرید خون می شود. با این وجود، مصرف مكمل كروم در بهبود سطح قند و چربی خون در افراد دیابتی از نظر علمی هنوز مورد تایید نیست و در دست مطالعه است و به نظر می رسد كه بسته به درجه ی كمبود كروم و مقدار تحمل گلوكز، پاسخ افراد دیابتی به مكمل كروم متفاوت باشد. تجویز مكمل كروم فقط در صورت وجود علائم كمبود این عنصر، توصیه می شود.

- در افرادی كه قند خون در آنها كنترل نمی شود و یا آنهایی كه دیورتیك(داروی ادرار آور) دریافت می‌ كنند، مكمل منیزیوم مفید است. كمبود منیزیوم باعث كاهش حساسیت به انسولین می شود. منیزیوم كوفاكتور بسیاری از واكنش های گلیكولیتیك است.

- از آنجایی كه ویتامین C  و گلوكز در جذب با هم رقابت می كنند، افزایش سطح ویتامین C پلاسما می ‌تواند با كاهش جذب گلوكز همراه باشد. بعضی محققین مصرف 600-200 میلی گرم ویتامین C و 100IU ویتامین E  (به عنوان آنتی اكسیدان) را توصیه می كنند. در افرادی كه نوروپاتی (اختلالات‌ عصبی‌) خفیف تا متوسط دارند، دوز فارماكولوژیك ویتامین E باعث بهبود هدایت عصبی می شود.

- مصرف سیر در مقادیر زیاد به نظر می رسد باعث كاهش قند و چربی خون در افراد دیابتی می شود.

- دیده شده كه سلنیوم خطر بیماری های قلبی عروقی و پرفشاری خون را می ‌كاهد.

- پتاسیم اغلب باعث كاهش فشارخون می شود و دیده شده كه كمبود پتاسیم عدم تحمل گلوكز را وخیم تر می كند.

- وانادیوم در یك سری مطالعات دیده شده كه در افراد دیابتی حساسیت به انسولین را افزایش داده و نیاز به انسولین را كاهش می دهد.

ایرج نوری : کارشناس بهداشت مدارس

دیابت نوع یک را بهتر بشناسیم

 

دیابت یا بیماری قند بیماری است که با افزایش بیش از حد غلظت قند خون مشخص می گردد. وقتی تشخیص این بیماری توسط پزشک برای کسی مطرح می گردد در خیلی از اوقات یک تعجب همراه با ترس برای فرد مبتلا ظاهر می شود.

بیماران دیابتی در مراحل اولیه در بعضی از موارد از به کار بردن لفظ دیابت اِبا داشته و می گویند فقط قند خون آن ها کمی بالا است. اما واقعیت با این کتمان عوض نمی شود.

داشتن اطلاع صحیح از این بیماری از آن جا که بیماری دیابت، بیماری مزمنی می باشد شما را در کنترل بیماری کمک خواهد کرد.

حتما شما هم شنیده اید که فردی مبتلا به دیابت نوع یک و یا نوع دو است. منظور از این تقسیم بندی چیست؟ و چه تفاوتی بین این دو وجود دارد؟

 

دیابت نوع 1 چیست؟

در دیابت نوع 1 ( یا دیابت جوانی یا دیابت وابسته به انسولین)، پانکراس هیچ انسولینی ترشح نمی کند، انسولین هورمونی است که بدن را قادر می سازد تا  گلوکز موجود در غذا را به انرژی تبدیل کند.

درنبود این هورمون، گلوکز به جای تبدیل به انرژی به جریان خون باز می گردد و سبب ایجاد علایم و مشکلات بسیاری از جمله خستگی می شود.

دیابت نوع 1 با نوع 2 متفاوت است زیرا که دیابت نوع 1 تنها با انسولین قابل درمان است، که این انسولین معمولا یا از طریق تزریق زیر پوستی یا از طریق پمپ انسولین به فرد تجویز می گردد.

بسیاری از علایم دیابت نوع 1 مشابه نوع 2 هستند. پزشک شما می تواند با انجام آزمایشاتی عملکرد پانکراس شما را بررسی کرده و تشخیص قطعی را بدهد.

چه عاملی سبب ابتلا به دیابت نوع 1 می شود؟

علت ابتلا به دیابت نوع 1 هنوز ناشناخته است البته تصور می شود که ترکیبی از عوامل ژنتیکی ،سابقه خانوادگی و فاکتورهای محیطی مثل ویروس در ایجاد بیماری دخالت داشته باشند.

معمولا در چه سنی افراد به دیابت نوع 1 مبتلا می گردند؟

زمانی که پانکراس توانایی تولید انسولین برای تنظیم قند خون را از دست بدهد شما به دیابت نوع 1 مبتلا خواهید شد.

اکثر افرادی که دیابت نوع 1 در آن ها تشخیص داده شده، در سنین کودکی یا جوانی به سر می برند.

دیابت نوع 1 چگونه درمان می شود؟

بر خلاف مبتلایان به دیابت نوع 2 که در مراحل اولیه نیاز به انسولین ندارند و اگر با وجود مصرف قرص های ضد دیابت درتنظیم قند خون ناتوان بودند باید از انسولین استفاده کنند، مبتلایان به دیابت نوع 1 هرگز نمی توانند از دارو استفاده نمایند.

هدف انسولین درمانی این است که کار انسولین ترشح شده در بدن را تقلید کند.

یکی از فاکتورهای کلیدی در انسولین درمانی افراد دیابتی، این است که گلوگز خون را به دقت کنترل کند و کمک کند تا میزان قتد خون تا حد ممکن به حد طبیعی نزدیک گردد.بیماران دیابتی باید با پزشک خود در مورد میزان گلوکز خون هدف خود مشورت نمایند. همچنین تعیین میزان A1C  بسیار مهم است.

A1C آزمایشی است که نشان می دهد کنترل دیابت شما طی 2 تا 3 ماه گذشته چگونه بوده است.

با کنترل قند خون و رساندن آن به حد طبیعی شما می توانید از بسیاری از مشکلاتی که سایر افراد دیابتی با آن مواجه هستند، پیشگیری نمایید.

افراد دیابتی مستعد ابتلا به چه مشکلاتی هستند؟

خون در سراسر بدن شما جاری است و زمانی که میزان گلوکز موجود در خون بالا باشد، محیطی را که ارگان های مختلف بدن در آن وظایف خود را انجام می دهند، مختل می سازد. در این هنگام بدن شما علایمی را ظاهر می سازد تا نشان دهد که اوضاع داخلی بدن شما مناسب نیست، این علایم، همان علایمی هستند که افراد دیابتی تجربه می کنند. اگر این وضعیت که تحت عوامل مختلف ایجاد می گردد، بدون درمان رها شود، سبب ایجاد مشکلاتی مثل حمله های قلبی، سکته، کوری، نارسایی کلیه و بیماری رگ های خونی می گردد که ممکن است سبب قطع عضو، آسیب های عصبی و ناتوانی جنسی شود.

البته پیشگیری نقش مهمی در کاهش این مشکلات خواهد داشت. با کنترل قند خون تان  می توانید به بدن خود کمک کنید تا اعمال خود را تا حد ممکن به صورت مطلوب انجام دهد. با این کار شانس تجربه مشکلات ناشی از قند خون بالا را کاهش خواهید داد.

آیا دیابت نوع 1 قابل پیشگیری است؟

هیچ راهی برای پیشگیری از دیابت نوع 1 وجود ندارد. با وجود این حقیقت، شما می توانید با اجرای مراقبت های دیابتی و میزان هموگلوبین A1C نرمال و کنترل دقیق  قند خون، شانس ایجاد مشکلات ناشی از دیابت را کاهش دهید. کلینیک ها و مراکز درمانی بسیاری هستند که به شما کمک می کنند تا با استفاده از برنامه های جامع درمانی تا حد ممکن به سلامتی دست یابید.

برای کنترل دیابت نوع یک فقط باید انسولین تزریق نمود؟

اگرچه کنترل دیابت نوع اول بدون تزریق انسولین امکان پذیر نیست، ولی فرد مبتلا  می تواند با داشتن شیوه زندگی سالم اعم از تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و کنترل استرس در کنترل قند خون موفقیت بیشتری داشته باشد که این، نیاز به انسولین را برای فرد مبتلا محدود تر می نماید.

تعريق کف دست؛ علل و راه‌حل

کف دست و ‌پا و نيز پيشاني بيشتر از جاهاي ديگر بدن غدد عرق دارند و اين محل‌ ها جاهايي هستند که بيش از جاهاي ديگر بدن ممکن است عرق کنند.

تعريق زياد، ناراحتي شايعي است که در بسياري از افراد معمولي هم ديده مي ‌شود، تنها بعضي از افراد بيشتر از ديگران عرق مي‌ کنند و بعضي ‌ها غدد عرق‌ شان با کمترين تحريک، فعال مي ‌گردد. چنين تعريقي بيشتر در جوانان و افراد ميانسال ديده مي ‌شود.

وقتي شما زياد عرق کنيد دردسرهاي تان آغاز مي ‌شود چون در منزل و محل کار دايم نگران بوي بدن‌ تان هستيد و يا دايم نگران هستيد که اين لکه‌ هاي زرد عرق روي لباس‌ هاي شما اثر بگذارند.

با مصرف مام ‌ها، داروهاي ضد عرق و اسپري‌ ها مي‌ توان تا حدي بوي بدن را کنترل کرد ولي با عرق کردن کف دست وقتي از حد عادي خارج مي ‌شود چه بايد کرد؟

فرار از هيجان

عوامل رواني و هيجانات معمولا بيشتر از گرما در تعريق کف دست نقش دارند. در واقع شما در اثر اين که گرم‌ تان شده است ممکن است در ناحيه ي زير بغل احساس ترشح عرق کنيد ولي در هنگام فشار روحي، کف دست ‌تان ممکن است عرق کند. اين مساله در موقعيت ‌هاي مهم که فشار روحي نيز وجود دارد بدتر است.

در چنين مواقعي سعي کنيد که متين و خونسرد باشيد.

از نوشابه‌ هاي کافئين ‌دار مثل چاي و قهوه که محرک هستند دوري کنيد.

متاسفانه درمان موثري براي کنترل اين ناراحتي‌ وجود ندارد. البته نبايد انتظار داشته باشيد که ناگهان اين مشکل شما ناپديد شود. ولي به ‌هر حال راه‌ هايي براي کاهش اين مشکل وجود دارد.

چه بايد کرد؟

* برخي از متخصصان پوست، داروهاي ضدعرق قوي‌ تجويز مي ‌کنند. اما مشکل اصلي اين است که اگر شما اين فرآورده ‌ها را به دست ‌تان بماليد، باعث ايجاد حالت چسبندگي در دستان ‌تان مي‌ شود و يا بيش از اندازه کف دست شما را خشک مي ‌کنند. در برخي از موارد، اين فرآورده‌ ها در پوست دست ‌تان ايجاد تحريک مي ‌کنند.

* آرام‌ بخش ‌ها و مسکن‌ ها براي موارد شديد و موقعيت‌ هاي مهم اثر بسيار موثري دارند.

* ساير داروهاي خوراکي براي بعضي افراد و براي مواردي که ناراحتي، نقص کاري و يا اجتماعي مهمي ايجاد مي ‌کند، ممکن است بسيار اثرگذار باشند.

* يونتوفورز(iontophoresis) براي افرادي پيشنهاد مي‌ شود که کف دست ‌شان بيش از اندازه عرق مي ‌کند و اين عرق کردن بسيار شديد است.

* براي درمان موارد بسيار شديد گاهي مي ‌توان برخي از اعصاب سمپاتيک گردني را قطع کرد. البته اين روش بسيار پيچيده است و امکان عوارض بسيار زيادي دارد و بايد زيرنظر متخصص مغز و اعصاب انجام شود. فراموش نکنيد اين حالت فقط براي برخي از افراد که در شرايط بسيار نامساعدي هستند پيش مي ‌آيد.

تيروئيد را متهم نکنيد

وقتي اسم عرق کردن زياد کف دست به ميان مي‌ آيد خيلي ‌ها سريع انگشت اتهام را به سوي غده تيروئيد نشانه مي‌ گيرند و اين پديده را به نارسايي غده تيروئيد نسبت مي ‌دهند ولي نکته اصلي اين است که تعريق کف دست بيشتر زمينه‌ اش ژنتيکي است و هميشه نارسايي تيروئيد، علت بروز آن نيست.

درصد بسيار کمي از افرادي که از تعريق بيش از اندازه کف دست رنج مي ‌برند دچار اختلالات تيروئيد هستند.

جلوگيري از اضطراب تا حد زيادي در کاهش تعريق موثر است.

شستن دست‌ ها و دوش گرفتن مکرر درمان موقتي اين بيماري است. اگر با اين درمان ‌هاي موقتي، مشکل شما برطرف نشد، بايد با يک متخصص غدد مشورت کنيد و آزمايش‌ هاي تيروئيد را انجام دهيد تا احتمال نارسايي تيروئيد در شما رد شود.

درمان بلژيکي

دانشمندان بلژيکي روش جديدي براي کنترل عرق کردن بيش از حد کف دست پيشنهاد کرده‌ اند. در اين روش آن ها برخي از اعصاب ويژه را دست کاري مي‌ کنند و به اين وسيله عرق کردن کف دست ‌ها را براي هميشه از بين مي‌ برند.

محققان مي‌ گويند در روش جديدي که ارايه کرده ‌اند اعصاب سمپاتيک کف دست افراد را مسدود مي ‌کنند و به اين وسيله سبب مي ‌شوند که کف دست هيچ گاه عرق نکند. کافي است به مدت 20 دقيقه يک عمل جراحي کوچک و بدون درد را تحمل کند.

 

چگونه بفهمیم لثه مان بیمار شده؟

تا به حال برایتان پیش آمده است که لثه‌های شما پیوره کرده باشد؟ حتما از خون‌ریزی و درد و عفونت لثه‌هایتان به ستوه آمده‌اید، ولی پیوره (بیماری لثه) نشانه این است که به لثه‌هایتان خوب نرسیده‌اید.

ما در اینجا تعدادی از سئوالات اصلی مردم درباره سلامت لثه و پاسخ‌های آنها را برای شما آورده‌ایم.

1- آیا راهی وجود دارد که من بتوانم از سلامت لثه‌هایم مطمئن شوم؟

لثه ی سالم، بین دندان‌ها را پُر می‌کند، از این رو حالت کنگره‌ای دارد. رنگ آن صورتی متمایل به قرمز است و در فرد بالغ در حد طوق (فاصله بین تاج و ریشه) قرار دارد. بین لثه و دندان در حالت عادی شیار باریکی وجود دارد که به آن شیار لثه می‌گویند و عمقی حداکثر تا حدود 3 میلی متر دارد. سطح لثه در حالت طبیعی دان دان است. تغییر در هر کدام از موارد فوق می‌تواند نشانه‌ای از بیماری لثه باشد.

2- پلاک میکروبی و جرم دندان چیست؟

پلاک میکروبی لایه‌ای است نازک از میکروب‌ها که به طور دایمی، بر سطح دندان‌ها می‌نشیند و در داخل دهان تمام افراد بالغ وجود دارد.

این لایه دارای مواد پروتئینی و سلول‌های پوششی و موادی دیگر با منشا بزاقی است.اما ساختمان اصلی این پلاک از میکروب‌ها تشکیل شده است. اگر یک گرم پلاک را به صورت خشک تهیه نماییم، دارای دویست میلیارد باکتری است. این لایه با شستشوی آب برطرف نمی‌شود و باید با مسواک زدن آن را تمیز نمود.

با سخت شدن تدریجی پلاک میکروبی، لایه‌ای به نام جرم تشکیل می‌گردد که به علت داشتن سطح زبر، مقادیر بیشتری پلاک میکروبی را بر سطح خود نگه می‌دارد.

3- چرا بعضی لثه‌ها پیوره می‌کنند؟

از این تعداد بی شمار میکروبی که در پلاک دندان وجود دارند، عده‌ای برای لثه به شدت بیماری‌زا هستند و در صورت تمیز نکردن دقیق دندان‌ها، سبب بروز بیماری‌های لثه می‌گردند.

4- از کجا بفهمیم لثه مان بیمار شده است؟

مهم‌ترین بیماری‌های لثه عبارتند از ژنژیویت Gingivits (التهاب لثه) و پریودنتیت Periodontal (تخریب استخوان اطراف دندان).

در ژنژیویت که به معنای التهاب لثه است، استخوان اطراف دندان سالم است، ولی در پریودنتیت که عامه مردم به آن پیوره می‌گویند، استخوان اطراف دندان دچار تخریب می‌گردد. همواره مسیر پیشرفت بیماری لثه از ژنژیویت به سوی پیوره می‌باشد. پس اگر بیماری لثه در مرحله اول کنترل گردد، می‌توان از تخریب استخوان جلوگیری نمود.

از مهم‌ترین علایم التهاب لثه می‌توان به خون‌ریزی از لثه و تغییر رنگ آن اشاره نمود. در بسیاری از موارد، لثه در اثر التهاب، نرم و متورم می‌گردد و گاهی اوقات لثه دچار افزایش حجم نیز می‌گردد.

تبدیل ژنژیویت به پیوره معمولاً به دلیل عدم رعایت کافی بهداشت دهان و مستعد بودن فرد خصوصاً از نظر عوامل ایمنی بدن صورت می‌گیرد. علایم پیوره شامل خون‌ریزی از لثه، بوی بد دهان، درد مبهم در فک‌ها، احساس درد بین دندان‌ها، احساس خارش در لثه، تمایل به فرو بردن خلال دندان در بین دندان‌ها،‌ ترشح چرک از لثه، لقی دندان، ریخته شدن خون روی بالش، جابه‌جا شدن دندان‌ها،‌ گیر کردن غذا بین دندان‌ها، آبسه ی لثه و ... است. از علایمی ‌که معمولاً مورد نظر دندانپزشک می‌باشد، عمیق شدن شیار لثه است که همگام با تحلیل استخوان صورت می‌گیرد. تحلیل استخوان نیز از روی رادیوگرافی تعیین می‌گردد.

5- آیا پیوره باعث بیماری‌های قلبی می‌شود؟

امروزه رابطه میان بیماری‌های قلبی‌عروقی (تنگی عروق قلب) و عفونت‌های دهانی (خصوصاً بیماری‌های لثه) شناخته شده است. یک لایه از سلول‌های مرده و کریستال‌های کلسترول و پروتئین و.... در داخل رگ‌های قلب با قطر متوسط تشکیل می گردد که به تدریج باعث تنگ شدن عروق قلب می شوند.

مهم‌ترین عوامل مستعدکننده ی ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی شامل فشار خون بالا، کلسترول خون بالا، کشیدن سیگار، افزایش سن، دیابت، استرس و کم‌تحرکی هستند که امروزه عفونت‌های دهانی و بیماری‌های لثه نیز به‌ این عوامل خطر اضافه می‌گردند.

فاکتورهای ایمنی‌ترشح شده در داخل بدن در اثر بیماری لثه، در ایجاد و افزایش پلاک‌های پلاکتی در داخل عروق قلب موثر است. تحقیقات نشان داده‌اند در افرادی که مبتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی می‌باشند، میزان بیماری‌های لثه بیش از افراد سالم است.

6-  بهترین روش برای پیشگیری از پیوره چیست؟

بهترین راه حفظ سلامت دهان و دندان ها، استفاده از مسواک است. حداقل دفعات توصیه شده برای مسواک زدن دو بار در شبانه روز می‌باشد. از آنجایی که روش مسواک زدن بیش از تعداد آن، اهمیت دارد، توصیه می‌شود روش صحیح مسواک زدن را از یک دندانپزشک سوال نمایید.

به نظر دندانپزشکان بهترین روش مسواک زدن دندان ها به این ترتیب است:

مسواک را با زوایه 45 درجه نسبت به سطح دندان ها نگه دارید و به مسواک حداقل 10 تا 15مرتبه حرکت لرزشی دهید. سپس می‌توانید چند مرتبه مسواک را به سمت نوک تاج بچرخانید. این عمل را ناحیه به ناحیه و سپس در سطح داخل دندان‌ها نیز انجام دهید. از مسواک زدن روی سطوح جونده دندان‌ها نیز غافل نشوید.

نواحی بین دندان‌ها را باید با نخ دندان و در صورت باز بودن دندان‌ها از یکدیگر با خلال دندان یا برس‌های بین دندان تمیز نمایید.

معاینات منظم دوره‌ای 6 ماه یکبار توسط دندانپزشک، برای بررسی دندان‌ها و لثه‌ها همیشه توصیه می‌گردد.

به خاطر داشته باشید همیشه پیشگیری از درمان بهتر است. پس با رعایت دقیق بهداشت دهان سعی کنید از ایجاد بیماری‌های لثه جلوگیری نمایید.

از آنجایی که عامل اصلی تمام بیماری‌های لثه پلاک میکروبی است، منطقی است قبل از ایجاد و پیشرفت بیماری در برطرف کردن آن بکوشیم.

در صورت بروز علایم بیماری‌های لثه، سعی کنید قبل از ایجاد مراحل پیشرفته بیماری، با درمان‌های ساده در نزد دندانپزشک خود از پیشرفت بیماری و از دست رفتن احتمالی دندان‌های ارزشمندتان جلوگیری نمایید.

 

بوي بد دهان

بوي بد دهان چگونه ايجاد مي شود؟

ابتدا بايد دانست كه تنفس بدبو،نوعي بيماري تنفسي است ونبايد با بوي بدي كه از مصرف مواد غذايي خاص مثل سيروپياز ناشي مي شود، اشتباه گرفت .
در اغلب موارد منشاء تنفس بدبو از دهان است كه بدليل اثرات متابوليك باكتري هاي دهان روي خرده غذا وپلاك هاي دندان، بزاق وخون است كه گازهاي فراسولفيدي، استون واتانول وساير گازها را ايجاد نموده وباعث بوي زننده وناخوشايند مي شود. افرادي كه بهداشت دهان ودندان را رعايت نمي كنند، مسلماٌ دچار بوي بد دهان خواهندشد . عفونت لثه وبيماريهاي التهابي آن از مهمترين عوامل به شمار مي رود از ديگر عوامل ايجاد بوي بد دهان : سينوزيت، جسم خارجي در بيني، عفونتهاي ريه، عفونتهاي معده وروده، ديابت نارسايي شديد كليه وكبد، بيماري هاي بدخيم مثل سرطان ريه وبيماريهاي عصبي مثل اسنيكرفرني ويا صرع باشد همچنين استفاده از داروهاي ضدفشارخون، ضدافسردگي وآنتي هيستامين ها كه باعث خشكي دهان مي شوند ويا استفاده از سيگار ومصرف الكل باشد.

چگونه مي توان بوي بد دهان را از بين برد؟
اگر اين مشكل به دليل نوعي بيماري ايجادشده باشد،بايد درابتدا عامل بيماريزا را رفع كرد، ولي دركل رعايت بهداشت دهان ودندان در كاهش بوي بددهان بسيارمؤثراست. بايد دقت داشت كه حين مسواك زدن نه تنها روي دندانها، بلكه لثه ها را نيز پاكيزه كرد. شستن زبان، سقف دهان ولبها نيز مهم است چرا كه بخش كثيري از باكتري ها در اين قسمت رشد مي كنند. درضمن كشيدن نخ دندان،نه تنها خردههاي غذا را از لابلاي دندانها پاك مي كند بلكه به تحكيم لثه ها وجلوگيري ازبروز بيماريهاي مختلف دندان كمك ميكند.

تكنيكهاي ديگر در كاهش بوي بد دهان:
جويدن آدامس بدون قند بدليل ترشح بيشتر بزاق، خوردن 6تا8 ليوان آب در روز، استفاده از دهان شويه هاي آنتي پلاك مثل كلرهگزيدين ودقت در مصرف غذاهايي كه در ايجاد بوي بد دهان دخيل هستند، دركاستن بوي بد دهان مؤثرمي باشند.
توجه
امابايد بخاطر داشت كه ارزانترين وراحتترين روش برطرف كردن بوي بد دهان مسواك زدن مرتب دندانها ونخ كشيدن است. 

 

بي اشتهايي در كودكان                     

بي‌اشتهايي، بي‌قراري، بي‌خوابي، درد پهلو، سوزش در هنگام ادرار و تب‌هاي بي‌دليل از علايم عفونت ادراري در شيرخواران يا كودكان هستن
ایسنا:يك فوق‌تخصص اطفال اعلام كرد: بي‌اشتهايي، بي‌قراري، بي‌خوابي، درد پهلو، سوزش در هنگام ادرار و تب‌هاي بي‌دليل از علايم عفونت ادراري در شيرخواران يا كودكان هستند اما گاهي اوقات اين عارضه هيچ علامت خاصي ندارد و به همين دليل الزامي است آزمايش ادرار در كودكان ماهانه انجام شود تا در صورت وجود عفونت ادراري به موقع تشخيص داده شود.

دكتر يوسف شفقتي در گفت‌وگو با خبرنگار «بهداشت و درمان» خبرگزاري دانشجويان ايران با بيان اين مطلب اظهار كرد: متاسفانه بر اثر عدم انجام آزمايش ادرار كه الزامي است به طور روتين در معاينات كودكان به ويژه شيرخواران لحاظ شود، در بسياري موارد عفونت ادراري در كودكان تشخيص داده نمي‌شود و در نتيجه اين عارضه درمان نشده و روي سلامت دستگاه ادراري كودك به ويژه كليه‌ها تاثيرات منفي به سزايي بر جاي مي‌گذارد و گاه حتي منجر به نارسايي شديد كليه در بزرگسالي نيز مي‌شود.
وي تصريح كرد: عدم تشخيص عفونت ادراري در موارد حاد منجر به عفونت كليه‌ها مي‌شود كه در اين موارد بيمار تب شديد كرده، بي‌حال و سست بوده و درد شديد كليه دارد كه بايد سريعا به بيمارستان منتقل شده و بر اساس كشت ادرار، آنتي‌بيوتيك مخصوص به بدن كودك تزريق شود كه به طور معمول دو هفته به طول مي‌انجامد تا علائم عفونت از بين رود.
اين متخصص در خاتمه تاكيد كرد: كاهش شديد وزن در كودكان، عدم استراحت و فقدان خواب آرام از علائم اصلي عفونت ادراري در كودكان هستند كه اگر كودك به موقع به پزشك متخصص مراجعه كند پس از انجام آزمايش كشت ادرار، تزريق عضلاني و مصرف دارو اين عفونت از بين مي‌رود اما اگر تشخيص و درمان آن به تعويق افتد، عفونت دستگاه اداراري به ويژه كليه‌ها و اجزاي تناسلي از كمترين عوارض اين بيماري خواهد بود.

التهاب لثه در كودكان

يك دندانپزشك كودك و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي از شايع‌ترين بيماري‌هاي لثه در كودكان را "ژنژيويت" يا "التهاب لثه" ذكر كرد.
يك دندانپزشك كودك و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي از شايع‌ترين بيماري‌هاي لثه در كودكان را "ژنژيويت" يا "التهاب لثه" ذكر كرد.

دكتر هوشنگ اسماعيل‌نژاد روز دوشنبه در گفت وگو با ايرنا افزود: التهاب لثه در كودكان در نتيجه بهداشت ضعيف دهان بوده و معمولا دهان اين كودكان داراي پلاك ميكروبي و جرم مي‌باشد.

وي با ذكر اينكه رعايت بهداشت دهان و دندان در پيشگيري و بهبود التهاب لثه موثر است، گفت: معمولا در كودكان همزمان با افتادن دندان‌هاي شيري و رويش دندان‌هاي دايمي، التهاب لثه ايجاد مي‌شود كه علت آن گير كردن مواد غذايي در آن ناحيه است و تا زماني كه دندان در محل صحيح خود قرار نگرفته آنان بايد در رعايت بهداشت دقت بيشتري كنند.

اسماعيل‌نژاد، بيماري‌هاي ديگر لثه كودك را خيلي شايع ندانست و ادامه داد: تحليل موضعي لثه يا در مواردي افزايش حجم لثه به صورتي كه روي دندان‌ها را بگيرد، نيز در كودكان مشاهده مي‌شود كه درهمه اين موارد مراجعه به دندانپزشك لازم است.

وي خاطرنشان كرد:لثه سالم محكم بوده و كاملا بر روي استخوان چسبيده است، همچنين در محل تماس با دندان كاملا صاف و داراي لبه تيز مي‌باشد.

اين دندانپزشك گفت: رنگ لثه سالم صورتي است، ولي دربرخي افراد كه رنگ چهره آنان تيره است، روي لثه آنها هم لكه‌هاي قهوه‌اي رنگ ديده مي‌شود كه اگر ساير علايم لثه سالم باشد و فقط رنگ آن قهوه‌اي باشد، اين لثه هم سالم است.

وي افزود: وقتي پلاك ميكروبي در كنار لثه باقي بماند با ترشح مواد سمي به لثه آسيب مي‌رساند وهرچه پلاك مدت طولاني‌تري بر روي دندان‌ها بماند، مواد سمي بيشتري ترشح شده و آسيب به لثه بيشتر خواهد شد.

عضو هيات علمي دانشگاه آزاد افزود: بتدريج با رسوب مواد معدني در پلاك، جنس پلاك سخت‌تر شده و به صورت لايه آهكي سختي به دندان مي‌چسبد، به اين لايه آهكي كه به رنگ سفيد، زرد يا قهوه‌اي رنگ مي‌باشد، "جرم" مي‌گويند.

وي اظهارداشت: جرم پس از تشكيل به دليل سطح خشن و ناصافي كه دارد باعث تجمع بيشتر پلاك بر روي دندان‌ها شده و بيماري لثه را شديدتر مي‌كند.

عضو هيات علمي دانشگاه‌آزاد گفت: در آغاز بيماري، لثه قرمز رنگ و پرخون شده و لبه‌هاي تيز لثه حالت تورم پيدا كرده و برجسته مي‌شود،قوام لثه نيز شل مي‌گردد و درهنگام خوردن ميوه‌هاي سفت و يامسواك زدن خونريزي مي‌كند.

وي افزود: معمولا دراين مواقع فرد از مسواك زدن خودداري مي‌كند كه اين مساله باعث شديدتر شدن بيماري لثه مي‌گردد، دراين حالت به بيماري لثه، التهاب لثه يا ژنژيويت مي‌گويند.

اسماعيل‌نژاد خاطرنشان كرد: مسواك كردن مرتب و به روش صحيح همانگونه كه باعث سلامت دندان‌ها مي‌شود، سلامت لثه را نيز تامين مي‌كند.

وي بيان داشت: برخلاف تصور برخي مردم كه با شروع بيماري لثه و خون ريزي از آن در هنگام مسواك كردن، استفاده از مسواك را ترك مي‌كنند، بايد گفت در اين هنگام مسواك كردن را بايد با دقت و توجه بيشتري انجام داد، حتي لازم است تعداد دفعات مسواك كردن را بيشتر كرد.

وي بااشاره به اينكه معمولا در خيلي ازموارد مسواك كردن صحيح باعث بهبود بيماري لثه مي‌شود، گفت: همينطور استفاده از نخ دندان در سلامت لثه‌ها بسيار مفيداست، زيرا پلاك ميكروبي درنواحي بين دنداني تجمع بيشتري دارد و برداشتن آنها توسط نخ دندان، به سالم ماندن لثه‌ها كمك مي‌كند.

وي استفاده ازدهان‌شويه‌آب نمك(نصف قاشق چايخوري نمك دريك ليوان‌آب جوشيده سرد شده) همراه با ماساژ لثه‌ها را نيز موثر دانست و افزود: اگر بر روي دندان‌ها جرم تشكيل شده باشد، لازم‌است حتما دندان‌ها جرم‌گيري شوند.

اسماعيل نژاد اظهارداشت: برخي مردم جرم‌گيري را براي ميناي دندان مضر مي‌دانند، ولي برخلاف تصور آنها، جرم‌گيري نه تنها براي دندان ضرري ندارد، بلكه برداشتن مواد خشن و پلاك ميكروبي از سطح دندان، به سلامت لثه نيز كمك مي‌كند

یبوست در کودکان
برخی از والدین فکر می‌کنند که شکم کودکشان باید هر روز کار کند، در صورتی که این تفکر چندان صحیح نیست! تعداد دفعات دفع به اندازه سهولت تخلیه آن اهمیت ندارد!
شرح بیماری
اصطلاح یبوست زمانی بکار می‌رود که مدفوع بحدی سفت باشد که نتواند براحتی از روده خارج شود. برخی از والدین فکر می‌کنند که شکم کودکشان باید هر روز کار کند، در صورتی که این تفکر چندان صحیح نیست! تعداد دفعات دفع به اندازه سهولت تخلیه آن اهمیت ندارد. بعبارت دیگر، در صورتی که فرزند شما براحتی، مدفوعی نسبتا نرم را تخلیه می‌کند، دچار یبوست نیست حتی اگر این دفع ، هر چند روز یکبار اتفاق افتد. امکان دارد یک نوزاد سالم از روزی 4 بار تا یکبار در روز مدفوع کند. نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند ممکن است یکبار به ازای هر نوبت شیر، دفع داشته باشند. با افزایش سن معمولا تعداد دفعات دفع، کاهش می‌یابد ولی به حجم آن اضافه می‌شود. در حالت طبیعی یک کودک سه چهار ساله بین سه تا چهار بار در روز تا سه بار در هفته اجابت مزاج خواهد داشت!

تبدیل شیر مادر به شیرهای خشک به هر دلیل، می‌تواند عادات روده‌ای نوزادان ( خصوصا طی دو سه هفته ابتدای تولد ) را تغییر دهد. در برخی از این موارد ( به صلاحدید پزشک ) افزودن آب بیشتر به شیر خشک می‌تواند جلوی یبوست را بگیرد. نکته‌ای که ذکر آن خالی از لطف نیست اینکه باید به عادات اطفال توجه داشته باشیم، برای مثال برخی از نوزادان در زمان اجابت مزاج به خود فشار می‌آورند، تا حدی که صورتشان سرخ می‌شود، اما اگر مدفوع سفتی نداشته باشند، آنها را مبتلا به یبوست در نظر نمی‌گیریم. در این موارد اگر مشکلات دیگری وجود نداشته باشد، نیاز به اقدام خاصی نخواهد بود. اغلب اطفال در دوره‌ای دچار یبوست می‌شوند. ولی معمولا این دوره‌ها کوتاه مدت بوده و درمانهای ساده و معمولی کفایت می‌کنند.

علل یبوست

تغییر در عادات غذائی ، مثلا تبدیل رژیم به سمت غذاهای افراد بالغ، مصرف مقادیر قابل توجه از شیر گاو خصوصا در اطفال زیر 2 سال، همچنین عدم مصرف مقادیر کافی مایعات ، خصوصا آب در طول فعالیتهای فیزیکی یا در مناطقی که هوای گرم است، و نیز بی‌توجهی به نیاز بدن به اجابت مزاج مثلا در اثر بازیگوشی مفرط کودک و تنبلی ترریجی روده‌ها ، تغییر محل زندگی یا مسافرت ، ترس از محیط توالت به هر دلیل مثلا وجود سوسک یا ... ، بهم خوردن نظم طبیعی و روزمره زندگی ، شروع تحصیل ، مصرف بسیاری از داروها ، و ... .

یبوست می‌تواند باعث دردهای قولنجی (کرامپی) ناشی از عبور سخت مدفوع، باد کردن شکم ، و حتی تهوع شود، همچنین وجود رگه‌هائی از خون روشن در اثر ایجاد شقاق مقعدی (فیسور آنال) نیز از دیگر علائم یبوست بشمار می‌روند، که اغلب با درمان مناسب، برطرف خواهند شد.

یبوست مزمن
در برخی موارد، به دلایلی که بسیاری از آنها هنوز ناشناخته‌اند ، یبوست کودک برطرف نشده و بگونه‌ای می‌شود که محتاج درمان خواهد بود، این حالت را یبوست مزمن می‌نامند. مشخص ترین علامت این حالت دفع مشکل و دردناک مدفوع است. معمولا با عبور مدفوع این درد برطرف می‌شود، تا بار دیگر که مجددا نیاز به دفع باشد که این سیکل تکرار خواهد شد. شدت این دردها می‌تواند به حدی باشد که کودک را از انجام اجابت مزاج تا مدتها منصرف کند! (تشدید مشکل).

وجود شقاقی در اطراف مقعد (فیسور) که باعث دردناکی حرکات روده‌ای می‌شود و طفل را از انجام اجابت مزاج بر حذر می‌دارد، این مسئله نسبتا شایع بوده و بمرور زمان با تشدید یبوست شدیدتر هم می‌شود. ناخوشیهای خفیف و گذرا با اختلال تغذیه‌ای، تب، و کاهش یا ازبین رفتن فعالیتهای فیزیکی که عادات طبیعی روده را بر هم می‌زنند، مشکلات روحی و خلقی یا یادگیری که توالت کردن را با اشکال مواجه می‌کنند، دعوا کردن کودک بخاطر اجابت مزاج و ... نیز از جمله علل یبوست مزمن هستند.

تغییر محیط، برای مثال رفتن به مدرسه و ترس از توالت آنجا، یا ناتوانی در تمیز کردن خود، نداشتن فرصت کافی برای اجابت مزاج، نیز از جمله علل این مشکل بشمار میروند. مقعد در حقیقت ساختمانی عضلانی دارد و بمرور زمان و در اثر تجمع مواد دفعی، کشیدگی پیدا کرده و حالت تنبلی بخود می‌گیرد به همین دلیل درمان یبوست مزمن معمولا به چند ماه وقت زمان نیاز دارد و در این مدت باید علل ایجاد کننده آن را شناسائی و برطرف کرد به همین دلیل از نگرفتن پاسخ مناسب در این مدت ناامید نشوید و درمان مناسب را به همراه اصلاح مشکلات زمینه‌ای و علل تشدید کننده یبوست را ادامه دهید. بندرت یبوست مزمن در اثر مشکلات مهمی از قبیل : فیبروز کیستیک، بیماری هیرشپرونگ، مسمومیت با سرب، پرکاری غدد پاراتیروئید، کم کاری غده تیروئید و آسیبهای نخاعی پدید می‌آید. تشخیص و درمان این موارد نیاز به متخصصین مربوطه دارد.

درمانهای یبوست در منزل
از نوشیدن مقدار کافی مایعات خصوصا آب، در کودکتان مطمئن شوید، در صورتی که تغذیه کودکتان را از شیر مادر به شیرهای مصنوعی تغییر داده‌اید، با نظر پزشکتان مقدار آب آن را افزایش دهید. در کودکان بالای 6 ماه آب میوه‌هایی مثل آب سیب و گلابی برای برطرف کردن یبوست استفاده کرد، می‌توانید با مقادیر کم شروع کنید و بمرور میزان آن را افزایش دهید. در صورتی که آب میوه‌ها برای برطرف کرن یبوست مؤثر نبودند، از رژیمهای غذائی پر فیبر، دو بار در روز استفاده کنید. از غذاهای پر فیبر اطفال می‌توان به انواع لوبیاها، نخود سبز، زردآلو، آلو و اسفناج اشاره کرد.

ماساژ ملایم شکم کودک، می‌تواند از تا حدی مشکل او را برطرف کند، همچنین خواباندن او به پشت و خمیده نمودن پاهایش بسمت شکم، به همراه چرخش ملایم در جهت عقربه‌های ساعت نیز روش نسبتا مؤثری در برطرف کردن این مشکل می‌باشد. در کودکان بالای 6 ماه که از این روش نتیجه نگرفته باشند می‌توان (زیر نظر پزشک) از شیافهای گلیسرین برای نرم کردن مدفوع استفاده کرد. استفاده از این شیافها تنها برای یک تا دو بار مجاز است. در صورتی که پاسخ مناسبی از این کار حاصل نشد، حتما با پزشک خود مشورت نمائید. استفاده از روشهای تنقیه یا مصرف شل کننده‌های مدفوع بدون تجویز پزشک، توصیه نمی‌شود.

نکات بسیار مهم
در کودکان زیر 3 ماه اگر یبوست بیشتر از 24 ساعت بطول انجامید و در کودکان 3 ماهه تا 11 ساله اگر یک هفته درمان در منزل مفید واقع نشد، همچنین در موارد مزمن اگر بمرور بر شدت بیماری افزوده شود، یا مشکلات جدیدی در حال پیدایش است، درد مقعدی یا دردهای شکمی بوجود آیند، یا نسبت به قبل افزایش یابند، تب به تابلوی بیماری افزوده شود، خون در مدفوع دیده شود، مقدار آن نسبت به قبل بیشتر شود، یا بیشتر از یک هفته ادامه یابد، حتما با پزشک خود مشورت کنید.

 

 سينوزيت ، علايم ودرمان آن در كودكان   

                                                                          
سينوزيت عبارت است از عفونت سينوس هاي گونه و پيشاني. سينوس ها گروهي از حفره هاي پر از هوا هستند كه در اطراف چشمها و بيني قرار گرفته اند.
سينوزيت عبارت است از عفونت سينوس هاي گونه و پيشاني. سينوس ها گروهي از حفره هاي پر از هوا هستند كه در اطراف چشمها و بيني قرار گرفته اند. اين حفره ها سبب سبك شدن استخوان هاي جمجمه و تشديد صوت در سر مي شوند. عفونت سينوس در شيرخواران نادر است زيرا سينوس ها در اين كودكان هنوز تكامل كافي نيافته است ؛ اما در بچه هايِ بزرگتر، سينوزيت همراه با علائمي مثل سرماخوردگي ، سرفه يا گلودرد ديده مي شود. از آنجايي كه سينوس ها با مخاط بيني پوشيده مي شوند و با حلق فوقاني نيز ارتباط دارند، عفونت اين مناطق (بيني و حلق) مي تواند به راحتي به سينوس ها منتقل شود. همچنين چون سينوس ها از طريق سوراخهايي در حفره هاي بيني باز و تخليه مي شوند، در هنگام سرماخوردگي كه مخاط بيني ملتهب مي شود ممكن است اين سوراخها بسته شده و احتمال عفونت سينوس ها افزايش يابد. ترشح زرد – سبز بيني مي تواند علامت سينوزيت باشد. در ضمن سينوزيت در صورت عدم درمان مي تواند به نوع مزمن تبديل شود.

علائم احتمالي:

ترشح سبز – زرد چركي از بيني، درد بر روي گونه ها يا پيشاني، درد در هنگام حركت دادن سر، تب خفيف، انسداد بيني.

نخستين اقداماتي كه شما مي توانيد انجام دهيد:

1- اگر كودك شما مبتلا به سرماخوردگي ، سرفه يا گلودرد شده، به تغيير رنگ ترشحات بيني وي توجه كنيد؛

2- بيني كودك را از نظر وجود جسم خارجي در آن بررسي كنيد. در صورت وجود جسم خارجي ترشحات بيني ممكن است بدبو و خوني باشد. در صورتي كه نمي توانيد به راحتي جسم خارجي را بيرون بياوريد به پزشك مراجعه كنيد؛

3- اگر جسم خارجي در كار نيست، براي رفع احتقان بيني از بخور آب جوش استفاده كنيد؛

4- در صورتي كه ترشح سبز – زرد بيني بيشتر از 2 روز ادامه يابد با پزشك مشورت كنيد.

اقداماتي كه پزشك انجام مي دهد:

-در صورت تشخيص سينوزيت، پزشك براي رفع عفونت ، يك داروي آنتي بيوتيك تجويز مي كند. همچنين ممكن است دارويي براي رفع احتقان بيني توصيه كند تا امكان تخليه سينوس ها به داخل بيني فراهم شود؛

-اگر عفونت ادامه يابد، بايد براي جلوگيري از مزمن شدن سينوزيت، براي مدت طولاني آنتي بيوتيك مصرف شود؛

-اگر سينوزيت عود كننده و مكرر باشد ممكن است لازم باشد براي تخليه سينوس ها به يك متخصص گوش و حلق و بيني مراجعه شود.

اقداماتي كه شما مي توانيد براي كمك به كودك انجام دهيد:

-اگر كودك از سردرد يا تب شاكي است مي توانيد از شربت استامينوفن استفاده كنيد؛

براي رفع علائم سينوزيت از بخور آب گرم استفاده كنيد؛

-اتاق كودك را بيش از اندازه گرم نكنيد. سعي كنيد هواي اتاق كودك خنك و مرطوب باشد زيرا هواي خشك علائم سينوزيت را بدتر مي كند.

 علایم، دانستنیها و راههای درمان بیماری سینوزیت                                     

مصاحبه با دکتر نراقی متخصص و جراح

مطلبي که پيش رو داريد ، آخرين بخش از پرسش و پاسخ هاي ارائه شده درباره سينوزيت( از جناب آقاي دکتر نراقي جراح و متخصص گوش، حلق و بيني ، جراح سر و گردن و پلاستيک بيني و عضو هيأت علمي دانشگاه تهران )
سينوزيت مزمن چه علايمي دارد؟

در سينوزيت مزمن شدت علايم کم تر است و معمولاً درد يا تب وجود ندارد. از علايم سينوزيت مزمن، گرفتگي بيني و ترشحات مداوم از بيني و پشت گلو است . ممکن است کاهش حس چشايي و بويايي همراه با بوي بد دهان نيز وجود داشته باشد. سرفه هاي مزمن و تغييرات رفتاري در کودکان نيز گاهي از سينوزيت مزمن ناشي مي شود.

آيا سينوزيت هميشه با سردرد همراه است؟

خير، در بسياري از موارد سينوزيت مزمن، سردرد وجود ندارد و در بسياري از سردردها نيز اثري از سينوزيت ديده نمي شود.
معمولاً افراد هر نوع سر دردي را به سينوزيت نسبت مي دهند و چون براي خوب شدن آنچه که به تصورشان سينوزيت است ، آنتي بيوتيک هاي زيادي مصرف مي کنند و نتيجه اي نمي گيرند، اين تفکر نادرست بر ايشان مستولي مي شود که سينوزيت درمان شدني نيست. در معاينه دقيق اين دسته از بيماران مشخص مي شود که سردردشان با سينوزيت هيچ ارتباطي ندارد، يعني در واقع آنان به سينوزيت دچار نيستند و مشکل شان از علل ديگري ناشي مي شود . به طور کلي سردرد، علامتي شايع براي بسياري از اختلالات جسمي و عصبي است و در رسيدن به تشخيص سردرد بايد همه علل را در نظر گرفت. گاهي اوقات منشأ برخي از سردردها را بايد در بيني و سينوس جست و جو کرد، اما اين به مفهوم سينوزيت چرکي نيست . براي نمونه ، بعضي افراد ( به علل مختلف ) دچار آلرژي بيني يا تورم مخاط بيني هستند و در مواقعي که ورم بيني افزايش يابد، منافذ سينوس ها بسته شده و ممکن است ايجاد درد کند، بي آنکه هيچ عفونتي در کار باشد . برخي افراد به محض مواجهه با باد سرد يا هواي خشک، دچار سردرد مي شوند. در اين افراد ممکن است تورم پديدار شده در بيني ، به طور موقت و زودگذر موجب شود که ساختمان هاي مختلف داخل بيني با هم تماس پيدا کنند و درد ايجاد شود. اين دردها نيز نشانه سينوزيت نيست. توصيه ساده براي کساني که به اين قبيل دردها دچار مي شوند، اين است که موقع درد، به جاي قرص مسکن ، تنها از بخور ساده استفاده کنند. ساده ترين روش انجام اين کار ، آن است که يک ظرف آب جوش را پس از برداشتن از روي منبع حرارتي در مقابل خود قرار دهند، پارچه اي روي سر خود بکشند، آن گاه هواي اشباع از رطوبت را استنشاق کنند. اين عمل به باز شدن منافذ سينوس ها و روان شدن ترشحات کمک مي کند.

آيا وجود ترشحات پشت گلو نشانه سينوزيت است؟

خير، در بيشتر افرادي که تنها مشکل شان ترشحات پشت گلو است ، سينوزيت مطرح نيست. به طور کلي طي 24 ساعت ، پوشش سينوس ها و داخل بيني مقادير زيادي مايع ترشح مي کند. اين مايع هم رطوبت مجاري تنفسي را تامين مي کند و هم عمل تصفيه ذرات و مبارزه با ميکروب ها را عهده دار است.
اين مايع به طور دايم در جريان است، حدود هر 15 دقيقه تعويض و پس از خروج از سينوس ها ، از سوراخ هاي پشتي بيني به فضاي پشت گلو وارد مي شود . سپس بي آنکه متوجه شويم ، به سوي معده جاري مي شود . اين جريان ، پديده اي طبيعي است و گواه بيماري خاصي نيست. ممکن است عوامل مختلفي سبب شود که اين مايع بيش از حد غليظ و چسبناک شده و به راحتي اين مسير را طي نکند. در اين صورت ممکن است فرد آزرده و مجبور شود که پي در پي آن را از گلويش خارج کند، يا به اصطلاح گلويش را صاف کند. عواملي همچون خشکي و آلودگي هوا نيز مي توانند اين حالت را پديد آورند. گرچه ممکن است يکي از علايم سينوزيت، ترشحات زياد و چرکي پشت گلو باشد، بايد دقت داشت که هر ترشحي را به حساب ترشح چرکي نگذاشت . همان طور که در مورد تاثيرات محيطي اشاره شد، ممکن است عوامل غير عفوني مانند آلرژي نيز موجب ازدياد اين ترشحات شوند.
هر چند هم اين ترشحات غليظ باشند، رنگ سفيد يا شفاف آنها احتمال وجود عفونت باکتريايي را کم مي کند، حتي زرد يا تيره شدن رنگ ترشحات نيز مي تواند بدون وجود عفونت ديده شود. بنابراين بهتر است که بيماران ، در صورت مشاهده ترشحات پشت گلو، پيش از استفاده غير ضروري از آنتي بيوتيک هاي مختلف ، به پزشک متخصص مراجعه کنند، تا با معاينه دقيق داخل بيني و پشت گلو، علت اصلي آن مشخص شود.

سينوزيت ممکن است چه عوارضي را در برداشته باشد؟

سينوزيت مي تواند سه دسته عارضه ايجاد کند:
الف – عوارض محدود به خود سينوس ، که مهم ترين آنها تجمع ترشحات در پشت منفذ بسته شده ي سينوس است. اين ترشحات به تدريج غليظ و چسبنده مي شود و ممکن است عفونت چرکي نيز به آن اضافه گردد.
با افزايش تدريجي ترشحات و خارج نشدن آن ، بر ساختمان هاي مجاور فشار وارد مي شود و علايمي مانند جابه جايي چشم تظاهر مي نمايد .
ب- عفونت به کاسه چشم گسترش مي يابد و موجب تورم پلک و در حالات شديد، تجمع چرک در فضاي کاسه چشم مي شود. در اين حالت لازم است اقدامات درماني فوري در جهت مهار عفونت سينوس صورت گيرد.
پ – عوارض مغزي مانند مننژيت و آبسه هاي مغزي.

ميزان شيوع سينوزيت مزمن چقدر است و آيا آماري در اين مورد وجود دارد؟
سينوزيت مزمن بيماري شايعي است . براي نمونه در سال 1995 شايع ترين بيماري مزمن در آمريکا سينوزيت مزمن اعلام شده است و در دهه اخير نيز، ميزان آن افزايش يافته است . شايد اين افزايش تا اندازه اي مربوط به پيشرفت هاي اخير در زمينه تشخيص بهتر و دقت بيشتر پزشکان در کشف اين بيماري باشد.

سينوزيت چگونه تشخيص داده مي شود؟

- تشخيص سينوزيت حاد در بيشتر مواقع از روي علايم بيمار و با معاينه ي دقيق وي ، بدون نياز به عکسبرداري امکان پذير است .
- در سينوزيت مزمن، معاينه دقيق داخل بيني تا حد زيادي به تشخيص کمک مي کند . در صورتي که پزشک به سينوزيت مزمن مشکوک باشد، دو روش تشخيصي کمکي ، اطلاعات بيشتري را در اختيار قرار مي دهد . يکي از اين دو روش ، آندوسکوپي تشخيص بيني و سينوس و ديگريسي.تي.اسکن است . البته سي . تي . اسکن بايد زماني انجام شود، که عفونت بيمار مهار شده و بيمار در بهترين وضعيت ، از نظر درمان دارويي قرار داشته باشد؛ زيرا در صورتي که سي .تي .اسکن به هنگام عفونت ويروسي يا سرماخوردگي انجام شود، تغييراتي را در سينوس ها نشان مي دهد که کاملا حاد بوده ، پس از مدت کوتاهي برطرف مي شود و نمي تواند مبناي تصميم گيري براي اقدامات درماني باشد.

درمان سينوزیت با داروی گیاهی مجرب و بدون عارضه

 

كم خوني فقرآهن و توصیه های تغذیه ای مربوط به آن

نيازهاي تغذيه اي در سنين مدرسه

  در دوران مدرسه رشد كودكان بصورت نسبتا يكنواختي ادامه دارد و در سال هاي آخر دبستان مقارن با شروع جهش رشد به ويژه در دختران است. بنابراين ، تامين انرژي مورد نياز بسيار ضروري است . ميزان انرژي مورد نياز كودكان مدرسه اي ، به دليل تفاوت در اندازه بدن ، ميزان تحرك و سرعت رشد آنها متفاوت است و هر چه ميزان تحرك و فعاليت بدني دانش آموز بيشتر باشد طبعا به انرژي بيشتري نياز دارد، كربوهيدراتها كه عمدتا در نان و غلات وجود دارد و هم چنين ، چربي ها منابع تامين كننده انرژي هستند. در صورتي كه انرژي مورد نياز از اين منابع تامين نشود، پروتئين مصرفي كه بايد صرف رشد و ترميم بافتهاي بدن شود به مصرف توليد انرژي ميرسد. زماني كه بعلت كمبود دريافت انرژي . منابع پروتئيني صرف توليد انرژي مي شوند، از وظيفه اصلي خود كه رشد سلول و ترميم بافتها است باز مي مانند و نهايتا رشد كودك مختل ميشود.

 براي تامين انرژي مورد نياز كودكان سنين مدرسه بايد از گروه نان و غلات مانند نان، برنج و ماكاروني در برنامه غذايي روزانه آنها گنجانيده شود. مصرف بيسكويت ، كيك ، كلوچه و شيريني هايي از اين قبيل كه معمولا بعنوان ميان وعده مصرف ميشوند بخشي از انرژي مورد نياز كودك را تامين ميكنند. تنقلاتي مانند برنجك و گندم برشته نيز در تامين انرژي روزانه اين كودكان نقش دارند. چربي ها مانند روغن، كره، خامه، سرشير نيز در كودكان مدرسه ايي منبع تامين انرژي هستند و بايد در برنامه غذايي روزانه در حد متعادل گنجانيده شوند.

به اين نكته بايد توجه داشت كه دانش امروز نشان داده است كه بسياري از بيماري هاي دوران بزرگسالي مانند بيماي هاي قلبي و عروقي ، افزايش فشار خون ، بعضي از سرطان ها ، افزايش چربي خون و ديابت به نحوه تغذيه مرتبط است و چون عادات غذايي از دوران كودكي شكل ميگيرد بنابراين اصلاح عادات غذايي اين دوران ميتواند از بروز اين بيماريها در بزرگسالي پيشگيري كند.

2- پروتئين براي نگهداري و ترميم بافت ها و ساخت سلول ها و بافت هاي جديد مورد نياز است. تركيبي از پروتئين حيواني و گياهي به شرط آنكه انرژي دريافتي كودك كافي باشد ميتواند نياز بدن را براي رشد تامين نمايد. توصيه ميشود حتي الامكان پروتئين حيواني ( مانند شير، گوشت و تخم مرغ) كه پروتئين با كيفيت خوب محسوب ميشوند و اسيدهاي امينه ضروري را براي رشد سلولها تامين ميكنند در برنامه غذايي روزانه كودكان سنين مدرسه گنجانيده شود. در صورتي كه در ميان وعده نان و تخم مرغ ، ساندويج مرغ، كتلت ، انواع كوكوها مثل كوكوي سيب زميني و يا كوكوي سبزي و يا شير و كيك مصرف شود بخشي از پروتئين مورد نياز كودكان اين سنين تامين ميشود.

3- ويتامين ها و املاح در واكنش هاي متابوليك نقش حياتي دارند و از طريق برنامه غذايي روزانه بايد به بدن برسند . نياز به ويتامين ها و املاح اغلب متناسب با انرژي دريافتي و يا ساير مواد مغذي است . برخي از ويتامين ها و املاح در دوران رشد نقش اساسي دارند و كمبود آنها موجب اختلال رشد كودكان ميشود . شايعترين كمبود هاي ويتاميني در اين دوران كمبود ويتامين A و D و شايعترين كمبودهاي املاح ، يد، آهن و كلسيم ميباشد.

4- ويتامين D در تنظيم ،جذب و متابوليسم كلسيم نقش حياتي دارد. با توجه به اينكه دانش آموزان در سنين رشد هستند كمبود ويتامين D بعلت اختلال در جذب كلسيم ميتواند رشد استخواني آنها را مختل كند. مهمترين منبع تامين ويتامين D نور مستقيم آفتاب است.

 بنابراين كودكاني كه كمتر از نور مستقيم آفتاب استفاده ميكنند با كمبود ويتامين D مواجه شده و بدنبال آن كمبود كلسيم در آنها بروز ميكند. تشويق دانش آموزان به ورزش و بازي در فضاي باز و استفاده از نور خورشيد موجب ميشود كه ويتامين D مورد نياز بدن آنها تامين شود.

5- آهن مورد نياز در سنين مدرسه بستگي به سرعت رشد، ذخائر آهن بدن و قابليت جذب آن از منابع غذايي دارد. نياز به آهن در دوران رشد ، افزايش مي يابد. آهن مورد نياز روزانه در يك كودك 10 ساله براي تامين ذخاير بدن به اندازه نياز يك مرد بالغ است. بهترين نوع آهن قابل جذب در مواد حيواني مثل گوشت، مرغ، جگر وجود دارد. در صورتي كه منبع عمده آهن دريافتي روزانه غذاهاي گياهي مانند حبوبات ، غلات، سبزيجات و زرده تخـــم مــــرغ باشد بايد به دريافت كافي ويتامين C كه جذب آهن را افزايش ميدهد توجه شود. انواع ميوه هاي تازه بخصوص مركبات حاوي ويتامين C هستند و مصرف سالاد شامل گوجه فرنگي، فلفل سبز دلمه اي، كلم و گل كلم همراه با غذا و مصرف ميوه يا آب ميوه پس از غذا جذب آهن غذاي كودكان را افزايش ميدهد.

6- كلسيم نه تنها براي استحكام دندانها و استخوانها بلكه براي رشد استخوانهاي جديد ضروري است . دريافت كافي كلسيم از برنامه غذايي روزانه در سنين مدرسه و بلوغ براي حفظ تراكم طبيعي استخوانها و جلوگيري از پوكي استخوان در بزرگسالي حائز اهميت است . شير و لبنيات مهمترين منبع تامين كلسيم هستند و بنابراين ، كودكان و دانش آموزاني كه از اين گروه به مقدار كافي استفاده نمي كنند در معرض خطر كمبود كلسيم قرار دارند. بويژه اگر همراه با وعده غذايي خود نوشابه هاي گازدار مصرف ميكنند. نوشابه هاي گاز دار حاوي مقادير زيادي فسفر ميباشند كه ميتوانند در جذب كلسيم اختلال ايجاد كنند. بستني كه با شير پاستوريزه تهيه شده است منبع خوبي از كلسيم است و مصرف آن در ميان وعده بخشي از كلسيم مورد نياز كودكان اين سنين را تامين ميكند. ميان وعده مناسب ديگر براي تامين كلسيم، نان و پنير است (پنير منبع خوبي از كلسيم است) كه به همراه سبزي، گوجه فرنگي ، خيار و يا گردو يك ميان وعده سالم و مغذي براي دانش آموزان بشمار ميرود.

 

تاثیرات آلودگی هوا:

مقدمه

نهمین سیاره منظومه شمسی ، پلوتون (سیاره تنها) در سال 1930میلادی توسط کلاید تامباو از طریق عکسبرداریهای متوالی کشف شد. مقایسه عکسهای یک ناحیه ثابت از آسمان در شبهای مختلف نشان می‌داد که این اجرام آسمانی طی یک فاصله زمانی معین ، نسبت به ستارگان زمینه تغییر مکان می‌دهد. از همین رو وجود آن به عنوان یک سیاره جدید ، تأیید شد.


آیا پلوتون سیاره است؟
رسما بله. وقتی پلوتون در سال 1930 میلادی کشف شد، اتحادیه بین المللی اخترشناسی ، آن را به عنوان "سیاره" شناسایی کرد. به رغم مباحثات اخیر، این جرم آسمانی هنوز رسما در طبقه بندی جدیدی جای نگرفته است. معیارهای اساسی شناسایی یک سیاره را می‌توان به این شرح خلاصه کرد: هر جرم آسمانی که (مستقیما) گرد ستاره‌ای حرکت کند، ستاره یا شبه ستاره نباشد و آنقدر بزرگ باشد که گرانش خود آن ، موجب شود که شکل کروی داشته باشد، سیاره است. پلوتون هر سه شرط را برآورده می‌کند. اما برخی از دانشمندان معتقدند که پلوتون ممکن است یکی از بزرگترین سیارات کوتوله کمربند کوئیپر باشد. دلایل و مدارت قابل توجهی نیز در تأیید و تقویت این نظریه وجود دارد.

منشأ پلوتون چیست و از کدام بخش از کیهان آمده است؟
نخست تصور می‌شد که پلوتون یکی از اقمار نپتون بوده است. اما وجود شباهتهایی میان ترکیبات و مدارهای پلوتون و یکی از اقمار نپتون ، موسوم به ترایتون ، دلالت بر این دارد که ممکن است هر دو آنها قبلا در مدارهای مستقلی گرد خورشید حرکت می‌کرده‌اند و بعدا سیاره نپتون ، تراتیون را به دام انداخته است. اما با اینکه مدار پلوتون ، مدار سیاره همسایه‌اش را قطع می‌کند، هرگز آنقدر به آن نزدیک نمی‌شود که تحت تأثیر نیروی گرانشی نپتون قرار گیرد و به دام بیفتد.

عده‌ای از اخترشناسان با توجه به شباهتهای موجود میان پلوتون و ترتیون با دیگر اجرام کمربند کوئیپر نتیجه می‌گیرند که هم قمر تراتیون و هم سیاره پلوتون حدود 4.5 میلیارد سال پیش ، از این کمربند به بیرون پرتاب شده‌اند. عده دیگر با توجه به مدار عجیب و مرکز گریز آن می‌گویند ممکن است پلوتون ابتدائا قمر یکی از سیارات منظومه شمسی (حتی زمین) بوده است که بعدا از آن گریخته است.

مشخصات فیزکی
طول هر شبانه روز پلوتون (زمانی که سیاره ، یک بار گرد محور خود می‌چرخد) معادل 153 ساعت زمینی است. روزهای این سیاره بسیار تاریک است. قمر آن ، شارون ، در سال 1987 بطور تصادفی در رصدخانه مونت پالومار کشف شد. شارون در مدار همزمانی توسط پلوتون به دام افتاده است و همواره در نقطه‌ای ثابت گرد آن می‌گردد.

مدار پلوتون به دور خورشید، میل تندی دارد و فاصله متوسط آن از خورشید 5.915 میلیارد کیلومتر است که خورشید از آنجا فقط بصورت ستاره‌ای درخشان دیده می‌شود. پلوتون از سنگ و یخ تشکیل شده و اندازه‌اش کوچکتر از ماه زمین است. هنگام نزدیک شدن به خورشید جوی رقیق در اطراف آن تشکیل می‌شود که با دور شدن سیاره از خورشید یخ می‌بندد. مدار پلوتون بسیار طولانی بوده و بیشتر از سیارات دیگر نسبت به دایرة البروج انحراف دارد.

این سیاره هر 248.5 سال یک بار به دور خورشید می‌چرخد که در مدت 20 سال از این زمان فاصله‌اش نسبت به خورشید کمتر از فاصله نپتون از خورشید است. این مشخصات غیر عادی باعث شده تا بعضی ستاره شناسان ، پلوتون را نوعی سیارک بزرگ تصور کنند.

پلوتون دورترین سیاره از خورشید بوده ، کمترین دما را در بین سیارات دارد. مدار بیضوی این سیاره که 248.5 سال زمینی طول می‌کشد، طولانی‌ترین مدار در منظومه شمسی است. پلوتون کوچکترین سیاره منظومه شمسی است و کمترین نیروی جاذبه را دارد.
به گفته یکی از اخترشناسان ، پلوتون تنهاترین و منزوی‌ترین سیاره منظومه شمسی است. اخترشناس دیگری پس از اینکه نخستین عکسهای تلسکوپ هابل را از نهمین سیاره منظومه شمسی مشاهده و بررسی کرد، گفت: "این سیاره‌ای شگفت است. اگر می‌توانستیم با فضاپیمایی به آنجا سفر کنیم، حقایق شگفت آور بیشتری را در مورد آن کشف می‌کردیم."

سرگذشت پلوتو و ماموریت افق های نو New Horizons

 

همانطور که دانشمندان سیاره نپتون را با توجه به آشفتگی و انحرافی که در مدار سیاره اورانوس گذاشته بود ، کشف کردند ، این بار نیز انحرافی در حرکات محاسبه شده نپتون ، دانشمندان را بدان وا داشت تا به جستجوی سیاره ای دیگر در دور دست بپردازند.

از پیشگامان این کاوش می توان به پرسیوال لاول از فلگستاف آریزونا ، پیکرینگ و کلاید تامباو که دانشجوی دستیار رصد خانه فلگستاف بود اشاره کرد.
مهمترین دلیل عدم موفقیت لاول و پیکرینگ در کشف سیاره نهم ، جستجوی سیاره ای گازی شکل و بزرگ بود.
این جستجو بیش از بیست سال به طول انجامید و در نهایت کلاید تامباو با بررسی های شبانه روزی بر روی هزاران عکس موجود ، موفق به کشف سیاره نهم شد.

...لحظه ای پس از کشف سیاره:
تامباو پس از کشف سیاره نهم به طرف اتاق رئیس رفت، پیش از ورود کمی خود را مرتب کرد، در زد و وارد شد ، سپس گفت قربان من سیاره نهم را پیدا کردم ....

اعلام کشف سیاره جدید در 13 مارس 1930 همزمان بود با روز تولد پرفسور لاول و سالگرد کشف اورانوس توسط ویلیام هرشل.
نشانه این سیاره PL (P,L) حرف اول پرسیوال لاول است.
برای سیاره جدید اسم های مختلفی پیشنهاد شد که سرانجام به پیشنهاد دختری 11 ساله از انگلیس نام پلوتن (پلو تو)Pluto برایش انتخاب شد.

از آن تاریخ به مدت 73سال (تا قبل از کشف سیاره 2003 ub 313) پلو تو به عنوان آخرین عضو از خاندان منظومه شمسی به حساب می آمد.
عضوی که آرام و بی صدا به همراه سه قمر ش شارون ، p1 2005s و p2 2005s در کمر بند کویپر به دور خورشید در گردش است.
هرچه قد ر که ما از نور و گرمای هستی بخش خورشید بهره می گیریم ، پلو تو از این نعمت محروم است.نور خورشید برای رسیدن به این سیاره باید فاصله ای حدود 6000000000 کیلومتری را طی کند . پس بدون شک خورشید از پلوتو همچون ستاره ای کوچک کم فروغ دیده می شود.

 

پلوتون در زمینه ستارگان به صورت شی کوچکی دیده می شود که جایش را تغییر می دهد. (عکس ازرصد خانه هیل)

از ویژگی های پلو تو می توان به میل 17 درجه ای آن نسبت به دایره البروج اشاره کرد ، با در نظر گرفتن این موضوع که پلوتو در حضیض خورشیدی مدار نپتون را قطع می کند و سیاره هشتم به حساب می آید، این میل 17 درجه ای باعث عدم برخورد این دو سیاره(در فاصله400 میلیون کیلومتری) به یکدیگر می شود . البته رکورد میل یا انحراف نسبت به دایره البروج در منظومه شمسی متعلق به سیاره 2003 ub 313 با انحراف 45 درجه ای است ، که مانند یک نیمساز دایره البروج را قطع می کند .(همین امر یکی از مهمترین دلایلی بود که کشف سیاره دهم را بیش از 70 سال به تعویق انداخت.)

عده ای از دانشمندان این نظریه را مطرح کردند که پلوتو و تریتون زمانی هر دو قمر های نپتون بودند و حرکت مستقیم داشتند ، رویارویی نزدیک این دو باعث دفع پلوتو (تبدیل شدن آن به سیاره ای مستقل) و معکوس شدن جهت حرکت تریتون شده است.
این سیاره از نوع سنگی- یخی بوده و فاصله چنان زیاد دارد که تلسکوپ فضایی هابل آن را به سختی می بیند. پلوتن که در حاشیه خارجی منظومه شمسی قرار دارد چنان از خورشید دور است که سطح آن را باید سرد و بی روح خواند. اتمسفر رقیق آن از جنس نیتروژن و متان است که احتمالاً در فصل زمستان یخ می بندد و به صورت برف آبی کم رنگ می‎بارد. پلوتن با دمای 240- از هر جای دیگری برای زندگی ما آدمیان نامناسب‎تر است. پلوتو هر 153 ساعت یک بار به دور خودش می چرخد ، پس روز آن تقریبا 6 برابر روز ماست. دوره تناوبی انتقالی آن به دور خورشید (نجومی 4/248 سال ) و (هلالی 367 روز ) است. در این صورت هر یک سال آن برابر 248 سال ما است!

پلو تو سیاره ای است که در ژرفای فضا آرمیده است، سیاره ای که اغلب در فهرست رصدی با تجربه ترین منجمان هم به چشم نمی خورد.آری پلوتو به خاطر فاصله زیادش بسیار کم فروغ جلوه می کند.
این سیاره با قطری حدود 2274 کیلومتر مقام کوچکترین سیاره منظومه شمسی را به خود اختصاص داده است ، به طوری که حتی از 7 قمر گانیمد ، کالیستو ، تیتان ، یو ، تریتون و ماه نیز کوچکتر است. همین موضوع باعث شده که حتی بزرگترین تلسکوپ ها هم نتوانند جزئیات سطحی آن را به صورت واضح آشکار کنند، و با وجود پیشرفت فناوری های کنونی پلو تو هنوز هم ناشناخته باقی مانده است.

 

در خارج از منظومه شمسی ، خورشید فقط شبیه یک ستاره پر نور دیده می شود که چندان گرمایی نیز ندارد . روی سطح سیاره پلوتو به قدری سرد است که جاندا ران در چند ثانیه مانند سنگ یخ می زنند

بر همیمن اساس ناسا تصمیم گرفت تا با اجرای ماموریت افق های نو New Horizons پرده از اسرار این سیاره دور دست بردارد.
این فضا پیما سر انجام پس از تاخیری دو روزه در تاریخ19 ژانویه 2006 (29 دی 84) به فضا پرتاب شد تا ماموریت 10 ساله خود را آغاز کند.
فضا پیما افق های جدید یا New Horizons در ادامه سفر خود به طرف سیاره مشتری خواهد رفت تا با بهره گرفتن از نیروی جاذبه ی این سیاره بر سرعت خود بی افزاید این فضا پیما در این صورت بسیار زودتر به سیاره پلوتون خواهد رسید این درحالی است که اگر فضا پیما با تاخیر بیشتری پرتاب می شد نمی توانست از جاذبه ی سیاره مشتری برای بالا بردن سرعت خود استفاده کند .
علاوه بر این فضا پیمای افق های نو اطلاعات بسیار مهمی را درباره ی کمربند کویپر و اجرام موجود در آن در اختیار ما خواهد گذاشت .

 

هیدرو کربن ها:

بعضی از ترکیبات آلی ، فقط شامل دو عنصر هیدروژن و کربن هستند و بنابراین به عنوان "هیدروکربن" (Hydrocabons) شناخته می‌شوند.

تقسیم‌بندی هیدروکربنها

بسته به ساختمان ، هیدروکربنها به دو دسته اصلی آلیفاتیک و آروماتیک تقسیم می‌شوند. هیدروکربنهای آلیفاتیک خود به گروههای وسیع‌تری تقسیم می‌شوند: آلکانها ، آلکنها ، آلکینها و ترکیبات حلقوی مشابه (سیکلوآلکانها و غیره).

آلکانها

ساده ترین عضو خانواده آلکانها و در واقع ، یکی از ساده ترین ترکیبات آلی ، متان CH₄ است. تمام آنچه که در مورد CH₄ وجود دارد، می‌توان با اختلافات کمی در مورد سایر آلکانها نیز بکاربرد.

ساختمان متان

در متان ، هر یک از چهار اتم هیدروژن بوسیله یک پیوند کووالانسی به اتم کربن متصلند که این عمل ، با به اشتراک یک زوج الکترون انجام می‌شود. هنگامی که کربن به چهار اتم دیگر متصل شود، اوربیتالهای پیوندی (اوربیتالهای SP³ که از همپوشانی یک اوربیتال S و سه اوربیتال P تشکیل می‌شوند) به گوشه های یک چهار وجهی هدایت می‌شوند.

این آرایش چهار وجهی ، آرایشی است که اجازه می‌دهد اوربیتالها تا حد امکان از یکدیگر فاصله بگیرند. برای اینکه هر کدام از این اوبیتالها بتوانند به نحو موثری با اوربیتال کروی 5 اتم هیدروژن همپوشانی نمایند و بنابراین قویترین پیوند را بوجود آورند، هسته هر کدام از هیدروژنها ، بایستی در گوشه این چهار وجهی قرار بگیرد.

منبع متان

متان ، محصولی متلاشی شدن ناهوازی (بدون هوا) گیاهان یعنی شکستن بعضی از مولکولهای خیلی پیچجیده می باشد. همچنین تشکیل دهنده قسمت اعظم (حدود 79%) گاز طبیعی است. متان ، گاز آتشگیر خطرناک معادن زغال سنگ و به صورت جبابهای گاز از سطح مرداب‌ها خارج می‌شود.

آلکنها

آلکنها ، دسته وسیعی از هیدروکربنها را شامل می‌شوند که به هیدروکربنهای غیر اشباع (Unsaturated) موسومند. تعداد هیدروژنهای این ترکیبات ، کمتر از آلکانهای هم کربن می‌باشد. آلکنها ممکن است یک یا چند پیوند دو گانه مجزا و دور از هم و یا مزدوج داشته باشند.

ساختمان پیوند دو گانه کربن- کربن در آلکنها

اتیلن ، کوچکترن عضو خانواده آلکنها و به فرمول C₂H₄ می‌باشد که دو اتم هیدروژن کمتر از آلکان هم‌کربن (اتان) دارد. بررسی ساختمان اتیلن به طریقه کوانتوم مکانیکی نشان داده است که کربن ، برای اینکه در ساختمان اتیلن شرکت نماید، لازم است که با استفاده از اوربیتالهای 2S و دو اوربیتال 2P خود ، سه اوربیتال هیبریدی یکسان بوجود آورد که این اوربیتالهای هیبریدی در یک سطح قرار می‌گیرند بنحوی که اتم کربن در مرکز یک مثلث قرار گرفته و زوایای بین اوربیتالهای هیبریدی 120 درجه تخمین زده شده است.

هرگاه ما چهار اتم هیدروژن و دو اتم کربن SP² را در کنار هم مرتب کنیم، شکلی ایجاد می‌شود که در آن ، هر اتم کربن ، در سه پیوند سیگما شرکت دارد. برای رسیدن به کربن به حالت اکتت ، لازم است که سومین اوربیتال 2P اتمهای کربن همپوشانی کرده، پیوند ایجاد کنند. این پیوند که از همپوشانی اوربیتالهای P کرین ایجاد می‌شود، از نظر شکل و انرژی با پیوند سیگما متفاوت می شود و به پیوند π موسوم است که از دو قسمت تشکیل شده است.

یک ابر الکترونی در بالای سطح مولکول و ابر الکترونی دیگر در پایین سطح قرار می‌گیرد. وقتی این ساختمان میتواند ایجاد شود که تمام اتمهای شرکت کننده در ساختمان اتیلن ، در یک سطح قرار بگیرند. پس مولکول اتیلن لازم است یک مولکول مسطح باشد. مسطح بودن مولکول اتیلن بوسیله روشهای طیف‌سنجی و پراش الکترونی مورد تائید قرار گرفته است.

آلکینها

هرگاه ترکیب آلی ، حاوی پیوند سه‌گانه کربن به کربن باشد، آلکین نامیده می‌شود. استیلن با فرمول C₂H₂ کوچکترین عضو این خانواده می‌باشد و به همین دلیل ، آلکنها را ترکیبات استیلنی یا استیلن‌های استخلاف دار می‌گویند. برای اینکه دو اتم و دو اتم هیدروژن به هم وصل شوند و مولکول کاملی تولید نمایند، لازم است که کربنها با هیبرید SP و از طریق پیوند سه‌گانه (یک پیوند سیگما و دو تا پیوند π) به یکدیگر وصل شوند: H−C≡C−H

تقسیم بندی استیلنها

• استیلن‌های حقیقی یا انتهایی (terminal acetylenes):
  
  به ترکیباتی از این گروه اطلاق می‌شود که حداقل یک اتم هیدروژن متصل به کربن SP در آنها وجود داشته باشد. مثلا پروپن (متیل استیلن) ، یک استیلن حقیقی است. به همین ترتیب فنیل استیلن و ترسیوبوتیل استیلن از استیلن های حقیقی می‌باشند.
  
  
• استیلن های داخلی (Internal acetylenes):
  
  

هرگاه پیوند سه‌گانه کربن به کربن در جایی از مولکول قرار گرفته باشد که کربنهای با هیبرید SP به استخلاف متصل باشند، استیلن را داخلی می‌نامند. مثل دی‌متیل استیلن ، دی فنیل استیلن، دی ترسیوبوتیل استیلن.

ساختمان استیلن

اتین یا استیلن ، کوچکترین عضو خانواده بزرگ آلکینها می‌باشد. به طریق کوانتوم مکانیکی ، اگر بخواهیم با دو اتم کربن و دو اتم هیدروژن ، مولکولی را ایجاد کینم، لازم است که کربنها با یک پیوند سه‌گانه به یکدیگر متصل شوند. برای ایجاد چنین مولکولی ، اتمهای کربن باید هیبرید SP داشته باشند. یکی از این اوربیتالهای هیبریدی به کربن و دیگری به هیدروژن متصل و اوربیتالهای P_y و P_z نیز دو پیوند π را ایجاد کنند.

با شناختی که از دو پیوند دوگانه کربن به کربن و کربن به هیدروژن آلکنها داریم، انتظار داریم که طول پیوند سه‌گانه کربن- کربن و کربن- هیدروژن در استیلنها کوتاه باشد. طول پیوند سه گانه کربن- کربن 1,20انگستروم و کربن به هیدروژن 1,06 انگستروم اندازه گیری شده است.

 

نفت سفید

نفت سفید یا کروزن، برشی از نفت خام است که حدود نقطه جوش آن 180 الی 275 درجه سانتیگراد و دانسیته آن 780/0 می‌باشد. قسمت اعظم نفت سفید شامل هیدروکربورهایی است که مولکول آنها دارای 11 تا 15 اتم کربن است.

تفکیک نفت سفید از نفت خام

نفت خام را پس از آنکه از دل خاک بیرون آوردند با لوله کشی و غیره به پالایشگاه حمل می‌کنند تا در آنجا پالایش و به ترکیبات مفید و قابل استفاده تبدیل شود زیرا نفت خام را به همان صورت اولیه نمی‌توان استفاده کرد. نفت خام مخلوطی از هیدروکربورهای مختلف بوده که در آن مواد سبک مانند بنزین و مواد سنگین مانند قیر وجود دارد که در هم حل شده اند. برای استفاده باید این مواد از هم تفکیک گردند و به این جهت لازم است که عمل تفکیک روی نفت خام انجام گیرد.
تفکیک نفت خام در دو مرحله صورت می‌گیرد: اول تفکیک جزء به جزء همه نفت خام در فشار اتمسفر، و سپس ارسال باقیمانده دیرجوش این مرحله به دستگاه تفکیک دیگری که تحت خلا شدید عمل می‌کند. بنابراین ، نفت خام پس از حرارات در کوره در برج تقطیر اتمسفری به فراورده های زیر تفکیک می شود: گازهای سوختی (که عمدتا شامل متان و اتان است) ، گازهای سبکتر (شامل پروپان ، بوتان وهمچنین متان و اتان است) ، نفتای سبک ، نفتای سنگین ، نفت سفید ، نفت گاز یا گازوئیل و باقیمانده خام برج تقطیر اتمسفری. در برج تقطیر در خلا نیز باقیمانده برج تقطیر اتمسفری به جریان نفت گاز خلا و باقیمانده برج تقطیر در خلا تفکیک می‌شود. نفت گاز سبک ، نفت گاز اتمسفری و نفت گاز خلا را غالبا برای تولید بنزین ، سوخت هواپیما و سوخت دیزل به واحد هیدروکراکینگ یا کراکینگ کاتالیزوری می‌فرستند. باقیمانده برج خلا را نیز می توان در واحدهای گرانروی شکن ، کک سازی . یا آسفالت زدایی برای تولید نفت کوره سنگین و یا خوراک واحد کراکینگ و یا مواد خام روغن روانسازی پالایش کرد باقیمانده نفت خامهای آسفالتی را می توان برای تولید آسفالت جاده سازی و یا پشت بام ، مورد عملیات پالایش دیگری قرار دارد.

نفت سفید (کروزن)

نفت سفید یا نفت چراغ که در ایران به طور معمول نفت می‌نامند، مایعی بیرنگ و کمی سنگین تر از بنزین است که بوی مخصوص آن پس از تبخیرشدن از بین می‌رود. نفت سفید از آغاز پیدایش صنعت نفت تا 50 سال ، مهمترین فراورده نفتی بود. نخست بعنوان روغن چراغ بکار می‌رفت و هنوز هم در مواردی برای تولید روشنایی بکار می‌رود. چگالی نفت در حدود 780/0 است که افزایش چگالی آن معرف وجود درصد بیشتری از هیدروکربورهای نفتنی ومعطره است و کیفیت آن بستگی به نوع اجزاء تشکیل دهنده آن و حدود نقطه جوش آن دارد.

مشخصات مهم نفت سفید

نقطه اشتعال

نقطه اشتعال یک مایع نفتی حداقل درجه حرارتی است که ، بخار حاصل از آن در مجاورت شعله برای چند لحظه مشتعل گردد. به عبارت دیگر نقطه اشتعال درجه حرارتی است که در آن درجه حرارت به اندازه کافی بخار تولید می‌شود که با عوامل موجود در مقابل شعله قابل اشتعال گردد. نقطه اشتعال مواد نفتی معرف مقداری مواد سبک موجود در آن است، و بنابراین به کمک آن می توان با درنظر گرفتن حد انفجار ، احتمال انفجار در مخازن نفتی را پیش بینی کرد. نقطه اشتعال نفت سفید نباید از 100 درجه فارنهاریت پایین تر باشد. پایین بودن نقطه اشتعال به علت وجود هیدروکربورهای ردیف بنزین می‌باشد که باید در هنگام پالایش همواره کنترل گردد.

نقطه دود (SMOKE POINT)

حداکثر طول شعله چراغ فتیله ای استاندارد آزمایشگاهی قبل از دود کردن ، بر حسب میلی‌متر، نقطه دود هیدروکربور نامیده می شود. نقطه دود نفت سفید بستگی به هیدروکربورهای متشکله آن دارد و نقطه دود آن نباید از میلی‌متر کمتر باشد. برای بالابردن نقطه دود هیدروکربورهای معطره آن را به روش استخراج جدا می‌کنند.

مقدارذغال شدن (CHARVAIUE)

این آزمایش برای تعیین مقدار کربن باقی مانده که از سوختن نفت چراغ در 24 سرعت تولید می‌گردد، می‌‌باشد و از روی آن می‌توان مرغوبیت نفت سفید را بررسی کرد. روشهای مختلفی جهت تعیین مقدار کربن حاصل از سوختن نفت سفید وجود دارد که براساس روشهای IP یا ASTM می باشد.

مهمترین خواص دیگر نفت سفید از نظر تجارتی عبارتند از: چگالی ، ارزش حرارتی ، مقدار گوگرد ، بو ، و یسکوزیته و غیره.

تصفیه شیمیایی نفت سفید

برشهای مختلف حاصل از تقطیر نفت خام از جمله: نفت سفید ، نفت کوره ، روغن‌ها و گازوئیل دارای ناخالصیهایی مانند: هیدروکربورهای غیر اشباع ترکیبات اکسیژنه (اسیدهای نفتنی و ترکیبات آسفالتی) ، ترکیبات گوگردی (سولفونه و سولفوره) و ازته و همچنین ناخالص فلزی می‌باشد. این ناخالصیها علاوه بر اینکه از مرغوبیت محصولات می کاهند، باعث خوردگی دستگاهها مورد استفاده می‌گردند. در بسیاری از موارد ، لازم است که این ناخالصیها از محصولات حذف گردند تا به مواد با ویژگی‌های استاندارد و قابل مصرف تبدیل گردند. هدف و روشهای خالص سازی به طبیعت محصول نفتی و کاربرد بعدی آن بستگی دارد.
عمل تصفیه به روشهای مختلف صورت می‌پذیرد که در زیر به تعدادی از آنها اشاره می شود:

تصفیه با سود

این روش بیشتر به منظور شستشوی ترکیبات اسیدی موجود در برش های نفتی به کار گرفته می شود که مهمترین این ترکیبات مرکاپتانها ، هیدروژن سولفوره ، گاز کربنیک تیوفنل ها ، آلکیل فنل ها ، اسید سیانیدریک ، اسیدهای‌چرب و اسیدهای نفتنی می باشند.

تصفیه با اسید سولفوریک

اسید سولفوریک با هیدروکربورهای آروماتیک ، اولفین‌ها ، ترکیبات اکسیژنه ، اسیدها ، مواد رنگی و سولفوره ترکیب می شود. اسید دکانته شده، به علت داشتن رزین‌ها (حاصل از پلیمریزاسیون در مجاورت اسیدسولفوریک) سیاه رنگ می‌باشد. برای اینکه نفت رنگ زرد نداشته باشد، باید مقدار اسید نیتروی موجود در اسید سولفوریک کمتر از 1/0 درصد باشد اغلب جهت حذف ذرات اسیدی اضافی ، عمل شستشو با یک محلول سود و سپس با آب انجام می‌گیرد.

روش دکتر

انواع بنزین و ترکیبات سنگین تر مانند برش نفتا و کروزن را می توان به کمک این روش مورد ترتمان قرار داد. به علت اینکه قسمتی از مواد شیمیایی ، در حین استخراج مصرف می شود، یک روش نیمه رژنراتیو می‌باشد یعنی نصف مواد دوباره احیا می گردد. در این روش از محلول قلیایی پلمبیت سدیم (Na₂PbO₂) جهت ترتمان استفاده می‌شود.

روش هیپوکلریت

از هیپوکلریت ، اغلب به عنوان عامل اکسیدکننده، برای کاهش بو و نیز کاهش مقدار مرکاپتانها در برشهای مختلف نفتی ، استفاده می‌شود. این روش می‌تواند، یک روش تکمیلی برای ترتمان برشها با سود باشد.

تصفیه نفت سفید بوسیله انیدرید سولفوره (روش ادلینو"Edeleanu")

با توجه به اینکه انیدرید سولفوره‌ی مایع (SO₂) به راحتی هیدرکربورهای اشباع نشده از کربن و ترکیبات آروماتیک را در خود حل می کند، لذا از آن برای جدا کردن ناخالصی های نفت سفید و تصفیه آن استفاده می‌شود. در این روش تصفیه نفت سفید که به روش ادلینو (Edeleanu) معروف است، ابتدا ماده نفتی را از روی یک لایه کلرور سدیم و کلرورکلسیم خشک به نسبت 2 به 1 عبور می دهند تا کاملا خشک شود. بعد به وسیله دستگاههای تبادل حرارتی در یک ظرف آهنی تا دمای (10-) درجه سانتگراد سرد میکنند، سپس انیدرید سولفوروی مایع با (10-) درجه سانتیگراد را بدون هم زدن به صورت قطرات خیلی ریز در داخل طشتک بر روی ماده نفتی می‌پاشند. مقدار انیدرید سولفوردی مایع لازم در این عملیات بیش از یک چهارم مقدار مایع نفتی است. مایع داخل طشتک پس از مدتی به دو فاز تبدیل می‌شود که قشر بالایی آن ماده نفتی یا کروزن اشباع از انیدرید سولفورو است. فاز پایینی انیدسولفوردی مایعی است که هیدروکربورهای غیر اشباع سنگین و سایر ناخالصی‌ها را در خود حل کرده است. به وسیله عمل دکانتاسیون ، دوفاز را از هم جدا می‌کنند و آنها را از دستگاههای تبادل حرارتی عبور می‌دهند تا در اثر گرما، انیدریدسولفورو به صورت گاز خارج گردد. گازهای حاصل را بوسیله کمپرسورها می‌مکند و در اثر برودت به مایع تبدیل می‌کند که مجددا از آن در عملیات بعدی استفاده می‌شود. در این عملیات، حدود 3/0 درصد انیدرید سولفورو در لایه فوقانی باقی می‌ماند، که به وسیله شستشو با آب از بین می‌رود. از مواد باقی مانده در لایه زیرین، بعد از جداکردن انیدرید، می توان اساس تربالتین و روغنهای سنگین تهیه کرد. در این عملیات ، در حدود 5/0 درصد انیدررید سولفورو از بین می‌رود.

موارد کاربرد نفت سفید

• روشنایی: از کروزن جهت روشنایی و همچنین برای علامت دادن به کمک آتش استفاده می شود چون نقطه اشتعال کروزن بالاتر از 35 درجه است لذا از نظر آتش سوزی خطری ندارد.
• بعنوان سوخت: کروزن سوخت اغلب تراکتورها و ماشین های مورد استفاده در کشاورزی و همچنین بعنوان منبع نیرو در برخی توربینهای هواپیماها و موتورهای جت هواپیماها می‌باشد.

آلاینده های شیمیایی هوا :

مقدمه کلی

آلاینده‌ها بر حسب ترکیب شیمیایی‌شان ، به دو گروه آلی و معدنی تقسیم می‌شوند. ترکیبات آلی حاوی کربن و هیدروژن هستند. برخی از ذرات آلی که بیش از سایر ذرات آلی در اتمسفر یافت می‌شوند، عبارتند از: فنلها ، اسیدهای آلی و الکلها. معروفترین ذرات معدنی موجود در اتمسفر عبارتند از نیتراتها ، سولفاتها و فلزاتی مانند آهن ، سرب ، روی و وانادیم.

منابع آلاینده‌ها

هوا دارای آلاینده‌های طبیعی نظیر هاگهای قارچها ، تخم گیاهان ، ذرات معلق نمک و دود و ذرات غبار حاصل از آتش جنگلها و فوران آتشفشانهاست. همچنین هوا حاوی گاز منوکسید کربن تولید شده به شکل طبیعی (CO) حاصل از تجزیه متان (CH₄) و هیدروکربنها به شکل ترپنهای ناشی از درختان کاج ، سولفید هیدروژن (H₂S) و متان (CH₄) حاصل از تجزیه بی‌هوازی مواد آلی می‌باشد.

منابع آلاینده‌ها را بطور کلی می‌توان در چهار گروه اصلی طبقه بندی کرد: شامل وسائط نقلیه موتوری ، وسائط نقلیه هوایی ، ترنها ، کشتی‌ها و هر نوع استفاده و یا تبخیر بنزین ، در بر گیرنده تامین انرژی و حرارت لازم برای مقاصد مسکونی ، تجاری و صنعتی ، نیروگاههای مولد برق که با نیروی بخار کار می‌کنند، مانند صنایع شیمیایی ، متالوژی ، تولید کاغذ و پالایشگاههای تصفیه نفت ، شامل زایدات ناشی از مصارف خانگی و تجاری ، زایدات زغال سنگ و خاکستر باقیمانده از سوزاندن بقایای کشاورزی.

هیدروکربنها

ترکیبات آلی که تنها دارای هیدروژن و کربن هستند، به نام هیدروکربن نام می‌گیرند که بطور کلی به دو گروه آلیفاتیک و آروماتیک تقسیم می‌شوند.

هیدروکربنهای آلیفاتیک

گروه هیدروکربنهای آلیفاتیک شامل آلکانها ، آلکنها و آلکینها هستند. آلکانها عبارتند از: هیدروکربنهای اشباع شده که در واکنشهای فتوشیمیایی اتمسفر نقش ندارند. آلکنها که معمولا به نام اولفین‌ها خوانده می‌شوند، اشباع نشده هستند و در اتمسفر از لحاظ فتوشیمیایی تا حدودی فعال‌اند. این گروه در حضور نور خورشید با اکسید نیتروژن در غلظتهای زیاد واکنش نشان می‌دهند و آلاینده‌های ثانوی مانند پراکسی استیل نیترات (PAN) و ازن (O₃) را بوجود می‌آورند. هیدروکربنهای آلیفاتیک تولید شده تا حدود (326mg/m³) برای سلامت انسان و جانوران خطرساز نیست.

هیدروکربنهای آروماتیک

هیدروکربنهای آروماتیک که از لحاظ بیوشیمیایی و بیولوژیکی فعال و برخی از آنها بالقوه سرطانزا هستند، یا از بنزن مشتق شده‌اند و یا به آن مربوط می‌شوند. افزایش میزان ابتلا به سرطان ریه در نواحی شهری به هیدروکربنهای چند هسته‌ای خارج شده از اگزوز اتومبیل‌ها نسبت داده شده است. بنزوپیرین ، سرطانزاترین هیدروکربنهاست. بنزاسفنانتریلین ، بنزوانتراسین و کریزین هم مواد سرطانزای ضعیف‌اند.

منابع هیدروکربنها

میل‌لنگها و کاربراتورها ، بیشترین درصد آزادسازی هیدروکربنها را به خود اختصاص داده‌اند. تجهیزات سوزاننده مکمل که با کاتالیست کار می‌کنند، هیدروکربنها را آزاد کرده و منوکسید کربن را سوزانده و تولید CO₂ و آب می‌نمایند.

تکنولوژی کنترل هیدروکربنهای متصاعد شده از منابع ساکن

تکنولوژی کنترل هیدروکربنهای متصاعد شده از منابع ساکن عبارتند از: خاکستر سازی ، جذب ، تراکم و جایگزین نمودن سایر مواد.

فرآیند خاکسترسازی با دستگاههای سوزاننده مکمل و دستگاههای سوزاننده مکمل کاتالیستی صورت می‌گیرد. جذب سطحی توسط کربن فعال صورت می‌گیرد و جذب هیدروکربنها بوسیله یک محلول شوینده در برجهای سینی‌دار ، شوینده‌های جت و برجهای آکنه ، برجهای پاشنده و شوینده‌های ونتوری صورت می‌گیرد.

منوکسید کربن

گاز منوکسید کربن ، بیرنگ ، بی‌مزه و بی‌بو است و در شرایط عادی از لحاظ شیمیایی بی‌اثر و طول عمر متوسط آن در اتمسفر حدود 2.5 ماه است. در حال حاضر مقدار منو اکسید کربن در اتمسفر بر روی اموال انسانی ، گیاهان و اشیا بی‌اثر یا کم‌اثر است. در غلظتهای زیاد منو کسید کربن ، به علت تمایل زیاد به جذب هموگلوبین می‌تواند در متابولیسم تنفسی انسان بطور جدی اختلال ایجاد نما‌ید.

غلظت منوکسید کربن در نواحی متراکم شهری که ترافیک سنگین و حرکت خودروها کند است، به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد. منابع کربن ، منوکسید کربن طبیعی و انسانی هستند. طبق گزارش آزمایشگاه ملی آرگون ، در اثر اکسیداسیون گاز متان حاصل از مرگ گیاهان سالانه 13.2 میلیون تن CO وارد طبیعت می‌شود. منبع دیگر تولید این ماده ، متابولیسم انسانی است بازدم شخصی که در حال استراحت است بطور تقریبی حاوی CO ، 1ppm است.

استانداردهای کنترل منوکسید کربن

آنگاه که مقدار منوکسید کربن در مدت زمان کوتاهی به حد مرگبار می‌رسد و شرایط اضطراری می‌شود، برای مقابله با چنین شرایطی که مقدار CO بطور متوسط در مدت زمان 8 ساعت به (46mg/m³ (40ppm می‌رسد،عملیات شدید کنترلی انجام می‌شوند که عبارتند از: متوقف ساختن کارخانه‌های صنعتی و مسدود نمودن جاده‌هایی که در آنها معمولا ترافیک سنیگن وجود دارد. جذب سطحی ، جذب ، میعان و احتراق روشهای فنی کنترل CO هستند.

اکسیدهای گوگرد

این اکسیدها شامل 6 ترکیب مختلف گازی هستند: منوکسید سولفور (SO) ، دی‌‌اکسید سولفور (SO₂) ، تری‌اکسید سولفور (SO) تترا اکسید سولفور (SO₄) ، سکو اکسید سولفور (SO₂) و هپتو اکسید سولفور (S₂O₇). در مطالعه آلودگی هوا ، دی‌اکسید سولفور و تری‌اکسید سولفور حائز بیشترین اهمیت است. با توجه به پایداری نسبی SO₂ در اتمسفر این کار می‌تواند به عنوان یک عامل اکسید کننده و یا احیا کننده وارد عمل شود.

SO₂ که با سایر اجزای موجود در اتمسفر به شکل فتوشیمیایی یا کاتالیستی وارد واکنش می‌شود، می‌تواند قطرات اسید سولفوریک (H₂SO₄) و نمکهای اسید سولفوریک را تولید بکند. SO₂ با آب وارد واکنش شده ، تولید سولفورو اسید می‌نماید. این اسید ضعیف با بیش از 80% SO₂ آزاد شده در اتمسفر ناشی از فعالیتهای انسانی به سوزاندن سوختهای جامد و فسیلی مربوط می‌شود.

استانداردهای کنترل اکسیدهای ‌سولفور

روشهای گسترده جهت کنترل اکسید سولفور عبارتند از: بکارگیری سوختهای دارای گوگرد کمتر ، جداسازی گوگرد از سوخت ، جایگزین ساختن منابع انرژی‌زای دیگر ، تبدیل زغال سنگ به مایع یا گاز ، پاکسازی محصولات حاصل از احتراق.

اکسیدهای نیتروژن

شامل منوکسید نیتروژن (NO) ، دی‌اکسید نیتروژن (NO₂) ، نیترو اکسید (N₂O) نیتروژن سیسکواکسید (N₂O₃) ، نیتروژن تترااکسید (N₂O₄) و نیتروژن پنتواکسید (N₂O₅) هستند.

دو گاز مهمی در معادلات آلودگی هوا مهم‌اند عبارتند از: اکسید نیتریک (NO) و دی‌اکسید نیتروژن ، دی‌اکسید نیتروژن که از هوا سنگینتر و در آب محلول است، در آب تشکیل اسید نیتریک و یا اسید نیترو و یا اکسید نیتریک (NO) می‌دهد. اسید نیتریک و اسید نیترو در اثر بارندگی به سطح زمین سقوط کرده ، یا با آمونیاک موجود در اتمسفر (NH₃) ترکیب شده آمونیم نیترات (NH₄NO₃) بوجود می‌آورد.

در این مواقع 2NO از اجزای غذایی گیاهان را تشکیل می‌دهد. NO₂ یکی از اجزای غذایی گیاهان را تشکیل می‌دهد. NO₂ که در دامنه تشعشع فوق‌بنفش جاذب خوب انرژی به شمار می‌رود، در تولید آلاینده‌های ثانوی هوا از قبیل ازن O₃ نقش مهمی دارد مقدار NO آزاد شده در اتمسفر به مراتب بیش از مقدار NO₂ آزاد شده است. NO در فرآیندهای احتراقی با دمای زیاد و در اثر ترکیب نیتروژن و اکسیژن بوجود می‌آید.

منابع اکسیدهای نیتروژن

برخی از اکسیدهای نیتروژن به صورت طبیعی و برخی به صورت انسانی ایجاد می‌شوند. در اثر آتش‌سوزی جنگل مقدار اندکی NO₂ ایجاد می‌شود. تجزیه باکتریایی مواد آلی نیز سبب آزاد شدن NO₂ در اتمسفر می‌شود. در واقع منابع تولید کننده NO₂ بطور طبیعی تقریبا 10 برابر منابع انسانی که در نواحی شهری دارای تراکم و غلظت هستند می‌باشد. بخش عمده NO₂ تولید شده از منابع انسانی مربوط به احتراق سوخت در منابع ساکن و حرکت وسائط نقلیه می‌باشد.

استانداردهای کنترل اکسیدهای نیتروژن

بطور کلی اغلب اندازه گیریهای کنترلی برای NO₂ آزاد شده در راستای محدود ساختن شرایط احتراق و کاهش تولید NO₂ و همچنین استفاده از تجهیزات متنوع برای حذف NO₂ از جریان گازهای خروجی انجام می‌شوند.

اکسید کننده‌های فتوشیمیایی

اکسید ‌کننده‌ها یا اکسید کننده‌های کامل دو عبارتی هستند که برای توصیف مقادیر اکسید ‌‌کننده‌های فتوشیمیایی بکار می‌روند و معمولا نشان‌دهنده قدرت اکسید کنندگی هوای اتمسفر می‌باشند. ازن (O₃) که اکسید‌ کننده فتوشیمیایی اصلی است، در حدود 90 درصد از اکسید کننده‌ها را بخود اختصاص می‌دهد. سایر اکسید کننده‌های فتوشیمیایی مهم در کنترل آلودگی هوا عبارتند از: اکسیژن نوزاد (O) ، اکسیژن مولکولی برانگیخته (O₂) ، پروکسی آسیل نیترات (PAN) ، پروکسی پروپانول نیترات (PPN) ، پروکسی بوتیل نیترات (PBN) ، دی اکسید نیتروژن (NO₂) ، پراکسید هیدروژن (H₂O₂) و الکیل نیتراتها.

اثرات اکسید‌کننده‌ها

اثرات اکسید‌کننده‌ها بر سلامتی انسان می‌تواند موجب سرفه ، کوتاهی نفس ، گرفتگی راه عبور هوا ، گرفنگی و درد قفسه سینه ، عملکرد نامناسب ششها ، تغییر سلولهای قرمز خون ، آماس خشک و سوزش چشم ، بینی و گلو شوند. اکسید ‌کننده‌های اصلی که به گیاهان آسیب می‌رسانند، عبارتند از PAN , O₃ که از خلال روزنه‌های موجود در برگ وارد گیاه شده و در متابولیسم سلول گیاهی دخالت می‌کنند. علائم بوجود آمده از تماس گیاه با PAN عبارتند از: برونزه شدن ، براق شدن و نقره‌ای شده سطح زیرین برگها.

تماس متناوب اکسید ‌کننده‌ها با گیاهان موجب کاهش محصولات می‌شود. اکسید‌ کننده‌ها به سرعت با رنگها ، الاستومرها (اکسید ‌کننده‌ها) الیاف پارچه‌ای و رنگهای نساجی واکنش نشان داده ، آنها را اکسید می‌کند.

استانداردهای کنترل اکسید ‌کننده‌ها

این نکته روشن شده است که حتی اگر هیچ هیدروکربنی در اتمسفر وجود نداشته باشد، تا زمانی که CO و NO₂ حضور دارند، مقادیر قابل ملاحظه‌ای از ازن می‌تواند تولید شود. در حال حاضر علیرغم کوششهای منظم بر روی کنترل CO ، هیدروکربنها و NO₂ مقادیری از این آلاینده‌ها که برای ایجاد ازن فتوشیمیایی کافی هستند، همچنان در اتمسفر وجود دارد.

باران های اسیدی

دید کلی

در چند دهه اخیر میزان اسیدیته آب باران ، در بسیاری از نقاط کره زمین افزایش یافته و به همین خاطر اصطلاح باران اسیدی رایج شده است. برای شناخت این پدیده سوالات زیادی مطرح گردیده است که به عنوان مثال می‌توان به این موارد اشاره کرد: چه عناصری باعث تغییر طبیعی باران می‌شوند؟ منشا این عناصر چیست؟ این پدیده در کجا رخ می‌دهد؟

معمولا نزولات جوی به علت حل شدن دی‌اکسید کربن هوا در آن و تشکیل اسید کربنیک بطور ملایم اسیدی هستند و PH باران طبیعی آلوده نشده حدود 5.6 می‌باشد. پس نزولاتی که به مقدار ملاحظه‌ای قدرت اسیدی بیشتری داشته باشند و PH آنها کمتر از 5 باشد، باران اسیدی تلقی می‌شوند.

تاریخچه

پدیده باران اسیدی در سالهای پایانی دهه 1800 در انگلستان کشف شد، اما پس از آن تا دهه 1960 به دست فراموشی سپرده شد. « اسمیت » در سال 1873 واژه باران اسیدی را برای اولین بار مطرح کرد. او پی برد که ترکیب شیمیایی باران تحت تاثیر عواملی چون جهت وزش باد ، شدت بارندگی و توزیع آن ، تجزیه ترکیبات آبی و سوخت می‌باشد. این محقق متوجه اسید سولفوریک در باران شد و عنوان نمود که این امر ، برای گیاهان و اشیا واقع در سطح زمین خطرناک است.

« موتا » و « میلو » در سال 1987 عنوان داشتند که دی‌اکسید کربن با اسید سولفوریک و اسید نیتریک عوامل اصلی تعیین کننده میزان اسیدی بودن آب باران هستند، چرا که در یک فاز آبی به صورت یونهای نیترات و سولفات در می‌آیند و چنین یونهایی به آب باران خاصیت اسیدی می‌بخشند.

عوامل موثر در اسیدیته باران

آب باران هیچگاه ، کاملا خالص نبوده و با پیشرفت صنعت بر ناخالصیهای آن افزوده شده است. ناخالصی طبیعی باران بطور عمده ناشی از نمکهای دریایی است و گازها و دودهای ناشی از فعالیت انسان در فرآیند ابرها دخالت می‌کنند.

آتش سوزی جنگلها نیز ، از جمله عواملی است که در میزان اسیدیته آب باران نقش دارد. فرآیندهای بیولوژیکی ، آتشفشانی و فعالیتهای انسان ، مواد آلوده کننده جو را در مقیاس محلی ، منطقه‌ای و جهانی در فضا منتشر می‌کنند. به عنوان مثال ، در صورت وجود جریانات باد در نواحی صنعتی ، مواد خارج شده از دودکشهای کارخانه‌ها در سطح وسیعی در فضا پراکنده می‌شوند.

اسیدهای موجود در باران اسیدی

اسیدهای عمده در باران اسیدی ، اسید سولفوریک و اسید نیتریک می‌باشد. بطور کلی این اسیدها به هنگام حمل توده هوایی که آلاینده‌های نوع اول مثل و را دربر دارند، بوجود می‌آیند. از این رو معمولا محل نزول باران اسیدی دورتر از منبع آلاینده‌ها می‌باشد. باران اسیدی یک مشکل آلودگی است که به علت حمل دوربرد آلاینده‌های هوا توسط باد حد و مرز جغرافیایی نمی‌شناسد.

منابع تولید دی‌اکسید گوگرد

بطور کلی در مقیاس جهانی بیشتر بوسیله آتشفشانها و توسط اکسایش گازهای گوگرد حاصل از تجزیه گیاهان تولید می‌شود. این دی‌اکسید گوگرد طبیعی معمولا در قسمتهای بالای جو انتشار می‌یابد. بنابراین غلظت آن در هوای پاکیزه ناچیز می‌باشد. منبع عمده تولید ناشی از فعالیتهای انسانی احتراق زغالسنگ می‌باشد.

دی‌اکسید گوگرد بوسیله صنعت نفت به هنگام پالایش نفت یا تصفیه گاز طبیعی مستقیما یا به صورت در هوا انتشار می‌یابد. بیشتر کانیهای با ارزش در طبیعت به صورت سولفید یافت می‌شود. بنابراین هنگام استخراج و تبدیل آنها به فلز آزاد مقداری در هوا آزاد می‌شود و در اثر ترکیب با ذرات ریز بخار آب به تبدیل می‌گردد و در اثر کاهش دما در قسمتهای بالای جو به صورت باران اسیدی به زمین برمی‌گردد.

منابع تولید اکسیدهای نیتروژن

در هوای غیر آلوده به مقدار کم در اثر ترکیب اکسیژن و نیتروژن موجود در هوا هنگام رعد و برق ، وجود دارد و همچنین مقداری هم از رها شدن اکسیدهای نیتروژن از منابع زیستی حاصل می‌شود، اما که به عنوان آلاینده جوی محسوب می‌شود، از نیروگاهها و دود اگزوز خودروها ناشی می‌شود.

باران اسیدی در آمریکای جنوبی

پیرامون معضل باران اسیدی ، به ویژه در مورد مناطق صنعتی که میزان PH کمتر از 3 دارند، تاکنون مقالات زیادی منتشر شده است. با وجود این بعضی از محققین معتقدند که برخی از این مقالات مستند نیستند و PH طبیعی باران توسط فعالیتهای مختلف انسانی ، چنان تغییر می‌کند که تعیین یک استاندارد ، غیرممکن می‌باشد. در ارتباط با این مطلب می‌توان مثالهایی از آمریکای جنوبی زد. جایی که میزان PH آب باران ، هم در جنگلهای آمازون و هم در شهرهای سائوپائولو و ریدوژانیرو و باربر 4،7 است. در جنگل آمازون موارد زیر در اسیدی شدن تاثیر اساسی دارند:

1. اسیدسولفوریک که خود از اکسید شدن سولفید هیدروژن (از مواد فرار مناطق مردابی) تشکیل می‌شود.
   
   
2. اسید آلی که از سوختن مواد آلی بوجود می‌آید.
   
   عملکرد و آثار بارانهای اسیدی که بطور طبیعی مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است، ما را به سوی رخدادها زیستی فاجعه‌آمیز هدایت می‌کند. با وجود اینکه این پدیده منشا طبیعی دارد، محققان بر این باورند که عملکرد انسان در این رابطه بسیار تاثیر گذار است.

باران قلیائی

نکته مهمی که باید به آن اشاره کرد، این است که در بعضی از مواقع ، PH آب باران حتی در جو بسیار آلوده هم در 5،6 ثابت باقی می‌ماند. دانشمندان این مسئله را به حضور ترکیبات قلیائی در کنار اسید نسبت می‌دهند.

چنانچه میزان ترکیبات قلیائی شدیدا افزایش یابد، PH باران به بیش از 7 نیز می‌رسد. در این صورت به جای باران اسیدی ، باران قلیائی خواهیم داشت. ضمنا گروهی از عناصر شیمیایی در جو وجود دارند که حالت اسیدی را طی واکنشهایی خنثی می‌کنند. خاک بیایانها ، منبع طبیعی و با ارزش این عناصر قلیایی است. از جمله منابع غیرطبیعی عناصر قلیایی آلوده کننده جو می‌توان به کارخانه‌های تولید کننده سیمان و فعالیتهای استخراج معادن اشاره نمود.

اثرات بوم شناختی باران اسیدی

آلاینده‌های نوع اول هوا مانند و آب باران را چندان اسیدی نمی‌کنند، اما این آلاینده‌ها می‌توانند طی چند ساعت یا چند روز به آلاینده‌های نوع دومی مثل و تبدیل شوند که هر دو در آب بسیار انحلال پذیر و جز اسیدهای قوی می‌باشند. در واقع تمام قدرت اسیدی در باران اسیدی ، به علت وجود این دو اسید است.

میزان تأثیر باران اسیدی بر روی حیات زیست شناختی در یک منطقه به ترکیب خاک و صخره سنگی که در زیر لایه سطحی زمین آن منطقه واقع است، بستگی دارد. مناطقی که در زیر لایه سطحی زمین گرانیت یا کوارتز دارند، بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرند، زیرا خاک وابسته به آن ، ظرفیت کمی برای خنثی کردن اسید دارد. چنانچه صخره سنگی در زیر لایه سطحی زمین از نوع سنگ آهک یا گچ باشد، اسید بطور موثر خنثی می‌شود، زیرا کربنات کلسیم به صورت باز عمل کرده و با اسید وارد واکنش می‌شود.

تاثیر روی اکوسیستم آبی

دریاچه‌های اسیدی شده به علت شسته شدن سنگها بوسیله یون هیدروژن دارای غلظتهای بالای آلومینیوم هستند. قدرت اسیدی بالا و غلظتهای بالای آلومینیوم عامل اصلی کاهش جمعیت ماهیهاست. ترکیب زیست شناختی دریاچه‌های اسیدی شده به شدت دچار تغییر می‌شود و تکثیر ماهیها در آبهای دارای قدرت اسیدی بالا کاهش می‌یابد. وقتی PH خیلی پایین‌تر از 5 باشد، گونه‌های اندکی زنده مانده و تولید مثل می‌کنند. آب دریاچه‌های اسیدی شده اغلب زلال و شفاف می‌باشد و این به علت از بین رفتن زندگی گیاهی و جانوری این دریاچه‌ها می‌باشد.

تاثیر روی گیاهان و جنگلها

تاثیر باران اسیدی بر روی جنگلهای و محصولات کشاورزی را به دشواری می‌توان تعیین کرد. ولی با این وجود بررسیهای آزمایشگاهی حاکی از این هستند که گیاهان زراعی رشد یافته در شرایط بارانهای اسیدی رفتار متفاوتی نشان می‌دهند. محصولات برخی افزایش یافته و محصولات گروهی کاهش می‌یابد.
آلودگی هوا اثرات بدی روی درختان دارد. اسیدی شدن خاک ، مواد غذایی موجود در آن را شسته و از بین می‌برد. باران اسیدی که در جنگلها می‌ریزد، ازن و سایر اکسنده‌های هوا ، که درختان جنگلی در معرض آنها قرار دارند، تاثیر نامطلوبی روی درختان و پوشش گیاهی می‌گذارد و این تاثیرات نامطلوب وقتی با خشکسالی ، دمای بالا و بیماری و … همراه باشد، ممکن است باعث خشک شدن درختان شود.

جنگلهای ارتفاعات بالا بیش از همه تحت تاثیر ریزش باران اسیدی هستند. قدرت اسیدی در مه و شبنم بیش از باران است، زیرا در مه و شبنم آبی که موجب رقیق شدن اسید شود، کمتر است. درختان برگ ریز که با باران اسیدی آسیب می‌بینند، به تدریج برگهای خود را از بالا به پائین از دست می‌دهند و اکثر برگهای خشک شده در بهار بعدی تجدید نمی‌شوند.

• بعضی از اثرات مهم باران های اسیدی که « فومارو » در سال 1997 نیز به آنها اشاره کرده است، عبارتند از:
  
  

1. مضر برای انسان : ایجاد تنگی نفس ، برونشیت ، التهاب ریه ، آنفلوآنزا و سرماخوردگی
   
   
2. تخریب جنگلها : ریختن برگها ، تخریب ریشه توسط باکتریها، کاهش روند رشد ، تقلیل میزان محصول دهی ، کم شدن قدرت حیات.
   
   
3. خطرناک برای دریاچه‌ها : مرگ صدها گونه زیستی
   
   
4. تسریع در خوردگی مواد : خوردگی وسایل نقلیه و بناهای تاریخی

دید کلی

آلودگی محیط زیست از منابع گوناگون صورت می‌گیرد. با پیشرفت تمدن بشری و توسعه فن‌آوری و ازدیاد روز افزون جمعیت ، در حال حاضر دنیا با مشکلی به نام آلودگی در هوا و زمین روبرو شده است که زندگی ساکنان کره زمین را تهدید می‌کند. بطوری که در هر کشور حفاظت محیط زیست مورد توجه جدی دولتمردان است. امروزه وضعیت زیست محیطی به گونه‌ای شده است که مردم یک شهر یا حتی یک کشور از آثار آلودگی در شهر یا کشور دیگر در امان نیستند.

برفی که در نروژ می‌بارد مواد آلاینده‌ای به همراه دارد که منشا آن از انگلستان و آلمان است. یا باران اسیدی در کانادا نتیجه مواد آلاینده‌ای است که منشا آنها از ایالات متحده است. در آتن گاهی مجبور می‌شوند به علت آلودگی شدید هوا کارخانجات را تعطیل و رفت و آمد اتومبیلها را محدود کنند. شهرهای دیگر دنیا مانند مکزیکوسیتی ، رم و تهران نیز با مشکل آلودگی هوا دست به گریبانند. آلودگی دریاها ، رودخانه‌ها ، دریاچه‌ها و اقیانوسها و جنگلهای نیز نیز موضوع بحث جدی می‌باشند.

آلودگی محیط زیست و لایه ازن

یکی از مسائلی که در سالهای اخیر باعث نگرانی دانشمندان شده ، مسئله تهی شدن لایه ازن و ایجاد حفره در این لایه در قطب جنوب است. لایه اوزون در فاصله 16 تا 48 کیلومتری از سطح زمین قرار گرفته و کره زمین را در برابر تابش فرابنفش نور خورشید محافظت می‌کند. هر گاه از مقدار لایه ازن ، 10 درصد کم شود، مقدار تابشی که به سطح زمین می‌رسد تا 20 درصد افزایش می‌یابد. تابش فرابنفش موجب بروز سرطان پوست در انسان می‌شود و به گیاهان صدمه می‌زند. مولکولهای کلروفلوئورکربنها (CFCها) در از بین بردن لایه ازن موثرند. از این ترکیبات بطور گسترده در دستگاههای سرد کننده و در افشانه‌ها (اسپری‌ها) استفاده می‌شود.

این مولکولها به علت پایداری آنها به استراتوسفر راه می‌یابند و در آنجا بر اثر تابش خورشید پیوند C-Cl شکسته می‌شود. اتم کلر حاصل به مولکول ازن حمله می‌کند و مولکول CLO را می‌دهد. این مولکول بنوبه خود با اکسیژن ترکیب شده ، مولکول O₂ و اتم Cl آزاد می‌شود که مجددا در چرخه تخریب اوزون شرکت می‌کند. از این روست، در عهدنامه سال 1978 مونترال قرار این شده که از مصرف کلروفلوئوروکربنها به تدریج کاسته شود و مواد دیگری به عنوان جانشین برای آنها یافت شود و یافتن چنین ترکیباتی بطور مسلم کار شیمیدانان است.

 

آلودگی هوا و مه دود فتوشیمیایی

بسیاری از مناطق شهری با پدیده آلودگی هوا روبه‌رو هستند که در جریان آن ، سطوح نسبتا بالایی از ازن در سطح زمین که جزء نامطلوبی از هوا در ارتفاعات کم است، در نتجه واکنش نور القایی آلاینده‌ها تولید می‌شود. این پدیده را مه دود نور شیمیایی می‌نامند و گاهی از آن به عنوان "لایه ازن در مکانی نادرست" از نظر تشابه آن با مسئله تهی شدن ازن استراسفر یاد می‌کنند. فرآیند تشکیل مه دود در واقع شامل صدها واکنش مختلف است که دهها ماده شیمیایی را دربرمی‌گیرد و بطور همزمان رخ می‌دهند. در واقع ، هوای شهرها را به "واکنشگاههای شیمیایی عظیم" تشبیه کرده‌اند.

پدیده مه دود شیمیایی ، نخستین بار در دهه 1940 در لوس آنجلس مشاهده شد و از آن زمان ، عموما به این شهر بستگی داده شده است. اما در دهه‌های اخیر با کنترل آلودگی هوا مسئله مه دود در شهر لوس آنجلس بطور نسبی تخفیف پیدا کرده است. از نظر کمی ، اکثر کشورها و همچنین سازمان جهانی بهداشت (WHO) ، حدی را برای حداکثر غلظت مجاز اوزون در هوا در نظر گرفته‌اند که در حدود 100ppb (میانگین غلظتها در طول زمان یک ساعت) است. اوزون در هوای پاکیزه تنها به چند در صد این مقدار می‌رسد. واکنش دهنده‌های اصلی اولیه در یک پدیده مه دود نور شیمیایی ، اسید نیتریک ، NO و هیدروکربنهای سوخته نشده هستند که از موتورهای احتراقی درون سوز به عنوان آلاینده در هوا منتشر می‌شوند. جزء مهم دیگر در تشکیل مه دود ، نور خورشید است.

 

باران اسیدی

یکی از جدی‌ترین مشکلات زیست محیطی که امروزه بسیاری از مناطق دنیا با آن روبه‌رو هستند، باران اسیدی است. این واژه انواع پدیده‌ها ، از جمله مه اسیدی و برف اسیدی که تمام آنها با نزول مقدار قابل ملاحظه اسید از آسمان مطابقت دارد را می‌پوشاند. باران اسیدی دارای انواع نتایج زیان‌بار بوم شناختی است وجود اسید در هوا نیز احتمالا بر روی سلامتی انسان اثر دارد. پدیده باران اسیدی در سالهای آخر دهه 1800 در بریتانیا کشف شد، اما پس از آن تا دهه 1960 به دست فراموشی سپرده شد. باران اسیدی به نزولات جوی که قدرت اسیدی آن بطور قابل توجهی بیش از باران طبیعی (یعنی آلوده نشده)، که خود به علت حل شدن دی‌اکسید کربن هوا در آن و تشکیل اسید کربونیک بطور ملایم اسیدی است، باشد، اطلاق می‌شود.

از تفکیک جزئی H₂CO₃ پروتون آزاد می‌شود و PH سیستم را کم می‌کند.از اینرو PH باران طبیعی که آلوده نشده، از این منبع بخصوص حدود 5.6 است. تنها بارانی که قدرت اسیدی آن به مقدار قابل ملاحظه‌ای بیشتر از این باشد، یعنی PH آن کمتر از 5 باشد، باران اسیدی تلقی می‌شود. دو اسید عمده در باران اسیدی ، HNO₃ و H₂SO₄ است. بطور کلی ، محل نزول باران اسیدی در مسیر باد دورتر از منبع آلاینده‌های نوع اول ، یعنی SO₂ و نیتروژن اکسیدها است. باران اسیدی به هنگام حمل توده هوایی که آلاینده‌های نوع اول را دربردارند، بوجود می‌آیند. از اینرو باران اسیدی یک مشکل آلودگی است که به علت حمل دور برد آلاینده‌های هوا ، حدود و مرز جغرافیایی نمی‌شناسد.

مواد شیمیایی آلی سمی

واژه مواد شیمیایی سنتزی از طرف رسانه‌های گروهی برای توصیف اجسامی بکار می‌رود که عموما در طبیعت یافت نمی‌شوند. ولی توسط شیمیدانان از اجسام ساده‌تر سنتز شده‌اند. اکثریت مواد شیمیایی سنتزی که مصرف تجارتی دارند، ترکیبات آلی هستند و برای بیشتر آنها از نفت به عنوان منبع اولیه کربن در این ترکیبها استفاده شده است. کربن با کلر ترکیبهای زیادی را تشکیل می‌دهد که به علت سمی بودن آنها برای بعضی گیاهان و حشرات ، بسیاری از این قبیل ترکیبها کاربرد گسترده‌ای به عنوان آفت کش یافته‌اند. ترکیبات آلی کلردار دیگر بطور گسترده‌ای در صنایع پلاستیک و الکترونیک بکار برده شده‌اند.

شکستن پیوند کربن به کلر بطور مشخص دشوار است و حضور کلر همچنین واکنش پذیری سایر پیوندها را در مولکولهای آلی کم می‌کند. همین خاصیت به این معنی است که با وارد شدن ترکیبهای آلی کلردار به محیط زیست ، تخریب آنها به کندی صورت می‌گیرد و بیشتر تمایل به جمع شدن دارند و به این علت به معضل بزرگ محیط زیست محیطی تبدیل شده‌اند. اجسام آلی سمی که بطور عمده مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از: انواع آفت کشها ، حشره کشهای سنتی ، حشره کشهای آلی کلردار ، ددت ، توکسافنها ، کاربامات ، حشره کشهای آلی فسفات‌دار ، علف کشها و ... .

 

آلودگی آبها

آب ، تصفیه آن و جلوگیری از آلودگی و به هدر رفتن آن از مسائل بسیار مهم زمان ما به حساب می‌آید. آلودگی آبها ، معضل بزرگ زیست محیطی محسوب می‌شود که به علت پیشرفت صنایع و تکنولوژی ، هر روزه با پیشرفت روز افزون آن مواجهیم.

فلزهای سنگین و شیمی خاک

بسیاری از فلزهای سنگین برای انسان سمی هستند و چهار فلز جیوه (Hg) ، سرب (pb) ، کادمیم (Cd) و آرسنیک (As) فلزهایی هستند که بعلت کاربرد گسترده ، سمیت و توزیع وسیع آنها بیشترین خطر را از نظر زیست محیطی دارند. البته هیچ یک از این عنصرها هنوز به آن اندازه در محیط زیست پخش نشده که یک خطر گسترده بشمار آید. به هر حال ، هر یک از آنها در بعضی از محلات در سالهای اخیر در سطوحی سمی یافت می‌شود. این فلزها بطور عمده از مکانی به مکان دیگر از طریق هوا منتقل می‌شوند و این انتقال معمولا به صورت گونه‌هایی که روی ماده ذره ‌مانند معلق ، جذب سطحی شده یا در آن جذب شده است، صورت می‌گیرد.

تولید انرژی و آثار محیطی آن

بسیاری از مسائل زیست محیطی ، نتیجه غیر مستقیم تولید و مصرف انرژی ، بویژه زغال سنگ و بنزین است. ذخایر زغال سنگ در دنیا از مجموع نفت ، گاز طبیعی و اورانیوم خیلی بیشتر است. از اینرو مصرف زغال سنگ برای تولید انرژی صنعتی نه تنها ادامه خواهد یافت، بلکه احتمالا به مقدار زیادی بویژه در کشورهای در حال توسعه مانند چین و هندوستان که ذخایر زیادی از این ماده دارند، افزایش می‌یابد. از سوزاندن زغال سنگ مقدار زیادی SO₂ و CO₂ که آلاینده هستند تولید می‌شود. بحث انرژی هسته‌ای و سایر منابع انرژی نیز جای خود دارد.

 

میگرن چیست؟

مرور کلي

ميگرن يک بيماري شايع به حساب مي‌‌آيد و غالباً افرادي که به ميگرن مبتلا هستند، دچار حملات مکرر سردرد براي مدت چندين سال مي‌‌باشند. سر درد ميگرن معمولاً بصورت ضربان دار بوده که اغلب با تهوع و اختلال در بينائي نيز همراه است. گر چه اکثر موراد ميگرن مي‌‌تواند شديد باشد ولي هر سردرد شديدي ميگرن نبوده و گاهي سردرد ميگرن بصورت يک درد خفيف خود را نشان مي‌‌دهد.
شيوع ميگرن که در جوامع مختلف متفاوت است ولي حدود 20% افراد در طول عمر خود ممکن است حمله ميگرن را تجربه کنند که نيمي از اين افراد اولين حمله را در سنين کودکي و يا نوجواني تجربه کرده و حدود 3/2 مبتلايان به اين سردرد زنان مي‌‌باشند، که احتمالاً بخاطر تأثير هورمونهاي زنانه شيوع ميگرن در آنها بيشتر است. همچنين سردرد ميگرن در بعضي از خانواده‌ها شايعتر مي‌‌باشد و افرادي که بستگان درجه اول و دوم آنها به ميگرن مبتلا هستند، احتمال ابتلا به ميگرن در آنها بالاتر است.

هنوز پس از سالها تحقيق علت ايجاد اين سردرد مشخص نشده است. ولي حدس زده مي‌‌شود. درد ميگرن در اثر تورم عروق خوني و اعصاب اطراف مغز که به ساقه مغز معروف است ايجاد مي‌‌شود. يک ماده شيميائي موجود در مغز بنام سروتونين بنظر مي‌‌آيد که نقش اصلي را در اين بيماري داشته باشد، گرچه هنوز عاملي که باعث اين تغييرات در فعاليت ساقه مغز و سطح سروتونين مي‌‌شود بخوبي شناخته نشده است.

علائم بيماري

ميگرن يک سردرد ضرباندار است که مي‌‌تواند در يک طرف هر دو طرف سر ايجاد شود. سردرد ميگرن معمولاً با تهوع، استفراغ، و يا کاهش اشتها همراه است. فعاليت فيزيکي و ورزش، نورهاي درخشان و يا صداهاي بلند مي‌‌توانند سردرد را بدتر کنند و معمولاً فرد دچار سردرد ميگرن، پس از شروع سردرد به محلي تاريک، آرام و خنک مي‌‌رود تا سردرد او رفع شود. بيشتر حملات ميگرن بين 12-4 ساعت طول مي‌‌کشد اگر چه در اين زمان مي‌‌تواند کوتاهتر و بلندتر از مدت ذکر شده باشد. يکي از خصوصيات منحصر به فرد ميگرن احساس غير معمولي مي‌‌باشد که قبل از شروع حمله به فرد دست مي‌‌دهد و به آن « پيش درآمد » مي‌‌گويند. علائم پيش درآمد مي‌‌تواند شامل خستگي، گرسنگي و يا احساس عصبانيت باشد. همچنين ميگرن داراي « پس اثر » نيز بوده که پس از حمله اين احساس به فرد دست داده و شامل احساس تهي شدن از انرژي بوده که ممکن است براي يک تا دو روز پس از يک حمله شديد ميگرن ادامه يابد. البته بايد متذکر شد که تمامي افرادي که مبتلابه ميگرن هستند دچار « پيش درآمد » يا « پس اثر » ميگرن نمي‌شوند.
يک خصوصيت ديگر ميگرن که البته در بيماري صرع نيز ممکن است ديده شود وجود علائم مقدماتي يا ( Aura) مي‌‌باشد. اين علائم مقدماتي کمي قبل از حمله ميگرن رخ داده و بصورت اختلال بينائي، تاري ديد و يا ديدن نورهاي ضرباندار و چشمک زن مي‌‌باشد.اين علائم که حدود 30-15دقيقه طول مي‌‌کشند به فرد هشدار مي‌‌دهند که سردرد ميگرن بزودي آغاز خواهد شد. گاهي علائم مقدماتي حواس شنوائي، بويائي و يا چشائي را درگير مي‌‌کند. البته « علائم مقدماتي » هم مثل « پيش درآمد » و يا « پس اثر » در تمام افراد مبتلا به ميگرن رخ نداده و خيلي موارد ميگرن بدون « علائم مقدماتي » رخ مي‌‌دهد و از آن جالبتر اينکه بعضي از موارد علائم مقدماتي نيز بدون حمله ميگرن پس از آن رخ مي‌‌دهد.

در موارد نادري نيز ميگرن بصورت علائم نورولوژيک غير معمول مثل گيجي، کاهش بينائي، حالت سوزن سوزن شدن و کرختي و ضعف و ... بروز مي‌‌کند.

حمله ميگرن گاهي توسط بعضي از فعاليتها، غذاها، بوها و حتي احساسات تحريک شده بروز مي کند. همچنين بعضي از بيماران زماني که دچار استرس مي‌‌شوند، حمله ميگرن به سراغ آنها مي‌‌آيد در حاليکه عده‌اي ديگر پس از اينکه استرس آنها رفع شد، ممکن است دچار حمله ميگرن شوند ( مثلاً روز بعد از يک امتحان و يا ملاقات مهم ). زنان نيز به تجربه در مي‌‌يابند که حملات ميگرن آنها در زمان حوالي قاعدگي بدتر مي‌‌شود و شديدتر است.

تشخيص

پزشک معمولاً از روي تاريخچه پزشکي بيمار و معاينه فيزيکي او ميگرن را تشخيص مي‌‌دهد و افراد مبتلا به ميگرن در اکثر موارد معاينه فيزيکي و معاينه عصبي طبيعي دارند. هيچ تست مخصوصي براي تشخيص ميگرن وجود ندارد و آزمايشهايي مثل CT اسکن و MRI مغز معمولاً طبيعي هستند. البته ممکن است پزشک آزمايشات ديگري را توصيه کند خصوصاً در افرادي که خصوصيات سردرد در آنها کاملاً منطبق با ميگرن معمولي نمي‌باشد و يا اينکه علاوه بر علائم ميگرن، علائم آزار دهنده ديگري دارند. البته اگر هر گونه شکي در تشخيص ميگرن وجود داشته باشد مشاوره با يک متخصص مغز و اعصاب انجام خواهد شد.

طول مدت سردرد

سردرد ميگرن مي‌‌تواند چند ساعت تا چند روز طول بکشد و فرد مبتلا به ميگرن ممکن است چندين بار در ماه دچار حملات بيماري شود. البته هستند افرادي که در طول دوره زندگي خود فقط يک بار دچار حمله ميگرن مي‌‌شوند و در طرف ديگر طيف افرادي که بيش از 3 حمله در هفته را تجربه مي‌کنند وجود دارند.

پيشگيری:

البته نمي‌توان از تمام حملات ميگرن پيشگيري کرد ولي مي‌‌توان با شناسائي عواملي که باعث تحريک و ايجاد حملات بيماري مي‌‌شوند از تعداد حملات بيماري و شدت آنها کاست شايعترين عواملي که که حمله ميگرن را تحريک مي‌‌کنند:

• کافئين ( چه مصرف زياد آن و چه قطع کردن آن پس از مدت طولاني )
  
  
• بعضي از غذاها و نوشيدني ها که حاوي تيرامين هستند مثل پنير خصوصاً پنير مانده، گوشت و نوشيدني هاي تخمير شده و همچنين غذاهاي حاوي سولفيت مانند غذاهاي کنسرو شده، انواع شرابها، سوسيس، کالباس و ساير گوشتهاي فرآروي شده
  
• استرس و يا حتي رهائي ا زاسترس که مي‌‌تواند باعث جمله بيماري شود.
  
  
• هورمونها ( مصرف قرصهاي جلوگيري از بارداري و يا در هنگام قاعدگي )
  
  
• کمبود خواب و يا اختلال در الگوي خواب فرد
  
  
• سفر و يا تغيير آب و هوا و يا ارتفاع محل زندگي
  
• مصرف بيش از حد مسکنها و درمانهاي ضد درد.
  البته حتي اگر شما از تمام عوامل تحريک کننده ميگرن اجتناب کنيد باز گاهگاهي دچار حملات ميگرن خواهيد شد. براي کاهش حملات ميگرن بعضي از بيماران از روشهاي ديگر مثل يوگا، بيوفيدبک، طب سوزني، ماساژ و ورزش منظم استفاده مي‌‌کنند.
  

 درمان تسکيني

اينکه براي درمان ميگرن از چه داروهايي استفاده شود، به شدت و تعداد حملات بيماري بستگي دارد. بيماراني که فقط چند بار در سال دچار حملات ميگرن مي‌‌شوند، به خوبي به مسکنهاي عادي و بدون نسخه پزشک پاسخ مي‌‌دهند. البته در همين افراد هم اگر شدت درد به حدي باشد که با فعاليتهاي عادي فرد تداخل کند و مسکنهاي ساده نيز درد را کاهش ندهند، مراجعه به پزشک و تجويز داروهاي قويتر الزامي است.
دو نوع درمان براي ميگرن مورد استفاده قرار مي‌‌گيرد يکي از داروهائي که با شروع سر درد مصرف شده و به آن « داروهاي تسکيني » مي‌‌گويند و ديگري داروهائي که هر روز مصرف مي‌‌شوند تا از بروز حملات بيماري جلوگيري کرده و تعداد حملات بيماري را کاهش دهند که به اين نوع داروها « داروهاي پيشگيرانه » مي‌‌گويند.

اينکه چه موقع از داورهاي تسکيني و چه موقع از داروهاي پيشگيرنده استفاده شود در هر فردي متفاوت است در گذشته براي کسانيکه در طول ماه دو يا بيش از دو حمله ميگرن داشتند، درمان پييشگرانه را آغاز مي‌‌کردند ولي امروزه درمان پيشگيرانه در موارد زير توصيه مي‌‌شود:

• کسانيکه خيلي بندرت دچار حمله بيماري مي‌‌شوند ولي با هر بار حمله خوب به درمان تسکيني جواب نداده و درد زيادي را تحمل مي‌‌کنند.
  
• کسانيکه مکرر دچار حملات ميگرن مي‌‌شوند.
  
• کسانيکه دچار استفاده زياد از مسکنها و آرامبخش‌ها شده اند.
  
• کسانيکه حتي حملات محدود بيماري براي آنها هزينه زيادي دارد ( مثلاً غيبت از شغل و کار مهم ).
  
• کسانيکه دچار ميگرن با علائم عصبي غير معمول هستند ( ميگرن عارضه دار ).
  در صورتيکه امکان آن وجود داشته باشد اين نوع درمان بلافاصله پس از علائم مقدماتي و يا شروع سردرد بايد آغاز شود.البته اشکال اين روش آن است که در کسانيکه زياد دچار علائم مقدماتي و يا سردرد ميگرن مي‌‌شوند، مصرف مداوم مسکنها مي‌‌تواند باعث ايجاد سردردي مزمن شود که روزهاي متمادي رخ داده و دليل و علت مشخص را نمي‌توان براي آن پيدا کرد.
  

داروهاي ساده مسکن مثل استامينوفن، ايبوپروفن، آسپرين، و ناپروکسن، اگر در مراحل اوليه سردرد مصرف شوند، ممکن است براي کنترل درد کافي باشند. علاوه بر آن امروزه داروهاي ترکيبي که از چند دارو تشکيل شده‌اند نيز در دسترس بوده که نسبت به داروهاي ساده معمولاً از تأثير بهتري براي کاهش درد برخوردار هستند مثل ترکيب آسپرين، استامينوفن و کافئين ( که Excedrin ناميده مي‌شود)

ساير داروهاي ديگر که اختصاصي تر براي درمان سردرد ميگرن مي‌‌باشند مثل گروه تريپتانها که از آنها مي‌‌توان که از آنها به سوماتريپتان اشاره کرد و گروه داروهاي ارگوتاميني که شامل داروهائي مثل ارگوتامين زير زباني و يا آمپول دي هيدروارگوتامين و يا قرصهاي ارگوتامين سي مي باشند.

علاوه بر داروهاي فوق، اکثر بيماران همراه با سردرد دچار تهوع (با يا بدون استفراغ) مي‌‌شوند که استفاده از قرص و يا شيافهاي ضد تهوع را در آنها اجباري مي‌‌کند.

ميزان مصرف اين داروها براي کاهش درد در افراد مختلف، متفاوت بوده و معمولاً افراد با توجه به شدت سردردهاي قبلي، ميزان مصرف خود را تنظيم مي‌کنند و درخيلي از موارد کاهش درد به حد قابل تحمل و نه از بين رفتن کامل آن مي‌‌تواند به‌عنوان يک هدف درماني مد نظر قرار گيرد.

 درمانهاي پيشگيرانه

داروهاي زيادي وجود دارند که مصرف مداوم آنها باعث کاهش علامت سردرد مي‌‌شود. بهترين گروه داروهاي پيشگيرنده که از نظر علمي مؤثرتر از بقيه بوده‌اند در زير ليست شده‌اند :

• گروه مسدود کننده‌هاي گيرنده بتا: از اين گروه پروپرانولول و نادولول هم از لحاظ تأثير و هم ايمني مصرف دارو، قابل ذکرند.از اين گروه به‌عنوان جايگزين متوپرولول و آتنولول مصرف مي شوند.
  
• گروه داروهاي ضد صرع : در اين گروه داروها از والپرات سديم شواهد بيشتري براي تأثير در کاهش حملات سردرد در دسترس مي‌‌باشد. گاباپنتين و توپيرامات نيز مؤثرند.
  
• ضد افسردگيهاي سه حلقه‌اي : اين گروه داروها گرچه براي کاهش حملات ميگرن بسيار مؤثر مي‌‌باشند ولي گاهي عوارض جانبي آزار دهنده‌اي مثل گيجي، تاري ديد، خشکي دهان و يبوست ايجاد مي‌‌کنند. بهترين انتخاب از داروهاي اين گروه نورترپتيلين است گر چه ساير داروهاي اين دسته نيز استفاده مي‌‌شوند.
  
• داروهاي ضد سروتونين : متي سرژيد که سالها مورد استفاده بوده و بسيار مؤثر است از اين گروه قابل ذکر است ولي با توجه به عوارض وخيم آن و اينکه امروزه داروهاي مؤثر ديگري در ساير گروهها وجود دارد ديگر از اين گروه داروئي زياد استفاده نمي‌شود.
  داروهاي پيشگيرنده لازم است هر روز مصرف شوند تا مؤثر باشند. در انتخاب نوع داروهاي پيشگيرنده پزشک ساير شرايط فرد بيمار را نيز در نظر مي‌‌گيرد تا بهترين دارو براي بيمار شروع شود. مثلاً اگر دچار سردرد ميگرن هم‌زمان مبتلا به فشار خون باشد، گروه مسدود کننده‌هاي بتا که اثر ضد فشار خون نيز دارند، بهترين انتخاب مي‌‌باشند ولي مثلاً اگر فرد مبتلا به سردرد، آسم نيز داشته باشند به هيچ وجه نبايد مسدود کننده‌هاي بتا را براي آنها تجويز کرد.هرگز از ناموفق بودن اولين داروهاي پيشگيرنده در کاهش حملات ميگرن خود نااميد نشويد. گاهي ممکن است پزشک براي پيدا کردن داروي مناسب شما سه يا چهار دارو را تعويض کرده تا بهترين را براي شما انتخاب کند.
  

 چه موقع بايد به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هنگام ابتلا به ميگرن ساير علائم خطرناکي که در زير به آنها اشاره خواهد شد در شما مشاهد شود ممکن است مشورت با پزشک نتايج بهتري را براي شما به ارمغان آورد، علائم خطرناک به شرح زير است:

• سردرد ميگرني که در طول زمان به شدت آن افزوده شود.
  
• شروع سردرد ميگرن پس از 40 سالگي
  
• سردرد شديدي که ناگهان شروع مي‌‌شود ( در عرض مدت کمي به اوج خود مي‌‌رسد) و به سردردها صاعقه مانند معرف هستند.
  
• سردرد ميگرني که با ورزش، سرفه، عطسه و آميزش جنسي بدتر مي‌‌شود.
  
• سردردي که با علائم غير معمول مثل از دست دادن بينائي، اختلال در صحبت کردن و يا راه رفتن همراه باشد.
  
• سردرد ميگرني که پس از صدمه و ضربه به سر شروع شده باشد.
  
• سردرد ميگرني که هميشه در يک طرف سر اتفاق مي‌‌افتد.
  
• سردرد ميگرني در کسي که سابقه خانوادگي اختلالات عروقي و گشاد شدگي عروق مغزي دارد.
  

همچنين افراد مبتلا در صورتيکه سردرد آنها با مسکنهاي ساده بدون نياز به نسخه پزشک برطرف نشود و يا سردردي که از لحاظ شدت باعث اختلال در کار روزانه و فعاليتهاي فرد شود و يا اگر هر روز به سراغ فرد بيايد مشورت با يک پزشک براي فرد مفيد خواهد بود.

 روند بيماري و آينده فرد مبتلا به ميگرن

بيشتر بيماران مبتلا به سردرد ميگرن مي‌‌توانند حملات گاهگاهي سردرد را تحمل کرده و به زندگي عادي خود ادامه دهند و همچنين اکثر بيماران به مرور راههاي مقابله با سردرد و کاهش رنج ناشي از آنرا ياد مي‌‌گيرند. بعلاوه در اکثر موارد از شدت سردرد ميگرن پس از دهه ششم زندگي کاسته مي‌‌شود.

مطالعات جديد حاکي از آن است که در MRI افراد مبتلا به ميگرن تغييرات جزئي و خفيفي ديده مي‌‌شود ولي در هر صورت هيچگونه شواهد از اينکه سردرد ميگرن باعث افزايش احتمال ابتلا به بيماريهائي مثل سکته مغزي، بيماري فراموشي و يا ساير بيماريهاي مهم و جدي مغزي شود، در دسترس نمي‌باشد.

داروهای گیاهی برای درمان میگرن:

زنجبیل

گياهي براي سردردهاي بي‌پايان

دانشمندان توصيه مي كنند براي كنترل ميگرن از زنجبيل استفاده كنيد، زيرا اين گياه دارويي مفيد، براي پيشگيري و كنترل ميگرن در حد داروهاي شيميايي مصنوعي مدرن كه احتمالا داراي عوارض جانبي نيز هستند، موثر است.

طبق نظر دكتر كريشنا سريواستاوا از دانشگاه اودنسن دانمارك، زنجبيل كه براي سال‌هاي متمادي در كشورهاي مختلف جهان براي درمان سردرد، تهوع و اختلالات عصبي مورد استفاده قرار مي‌گرفته است تأثيري دارد كه براي كنترل ناراحتي هاي فوق از نظر دانش فيزيولوژي منطقي به نظر مي رسد.

وي مي‌گويد: زنجبيل مانند آسپرين و برخي از داروهاي ضد ميگرن، براي كنترل عكس العمل‌هاي التهابي شامل هيستامين و درد كمك مي‌كند.

پيشنهاد مي‌شود كه با احساس اختلال ديد كه معمولا اولين علامت شروع حمله ميگرن است، زنجبيل بخوريد؛ يعني حدود 500 تا 600 ميلي گرم كه در حدود 3/1 قاشق مرباخوري است پودر زنجبيل را در آب ساده بريزيد و بخوريد.
اگر بيماران مبتلا به ميگرن، مصرف ريشه زنجبيل تازه را در برنامه رژيم غذايي خود قرار دهند، مشاهده خواهند كرد كه تكرار و شدت هر حمله به ميزان قابل ملاحظه‌اي كم مي شود.

سر دردهاي ميگرني كه 10 درصد جمعيت را تشكيل مي‌دهد، در زن‌ها شايع‌تر است و بهتر است افراد مستعد، از خوردن شكلات و پنير كهنه كه باعث شروع سردردهاي ميگرني مي‌شود و همچنين مصرف الكل، كنسروها و ادويه مخصوص غذاي چيني (مونو سديم گلوتامات) كه طعمي شبيه گوشت ايجاد مي‌كند، پرهيز كنند.

کلمات کلیدی مطلب : میگرن - سردرد -

 

 

درمان سر درد بدون استفاده از دارو های شیمیایی:

 

روشهاي درمان سردرد بدون دارو
خوردن پنیر، پرتقال، شكلات و قهوه با معده خالى مى تواند موجب بروز سردرد شود. همچنین كم آبى ، عدم فعالیت ورزشى و رژیم هاى سخت در سردرد موثرند.
بهترین روش مقابله با سردرد، در درجه اول پیشگیرى از وخیم شدن آن است. اگر جزء افرادى هستید كه اغلب گرفتار سردرد هستند، بهتر است لیستى از تمام غذاهایى كه ظرف چند روز یا چند هفته پیاپى خورده اید، تهیه كنید. سپس این لیست را به دقت بررسى كنید تا شاید رابطه اى میان مصرف غذایى خاص با بروز سردرد در خود بیابید.

خوردن پنیر، پرتقال، شكلات و قهوه با معده خالى مى تواند موجب بروز سردرد شود. همچنین كم آبى ، عدم فعالیت ورزشى و رژیم هاى سخت در سردرد موثرند.

اما خبر خوش این است كه اگر سردردها با عارضه دیگرى همراه نباشند، به ندرت نشانه مشكلى جدى هستند. در حقیقت از هر چهار مورد سردرد، سه مورد در اثر گرفتگى ماهیچه هاى پشت، گردن و فك به وجود آمده اند.

درمان هاى تكمیلى اغلب دیدگاهى كلى نگر دارند: آنها جسم و ذهن را با هم مورد درمان قرار مى دهند و تنها به نشانه هاى بیرونى اكتفا نمى كنند. این نوع درمان ها را مى توان به موازات درمان هاى دارویى معمول اعمال كرد.

اگر از آن دسته افرادى هستید كه معمولاً از سردردهاى مكرر رنج مى برند، ناامید نشوید. روش هاى طبیعى متعدد و متنوعى براى تسكین سردرد و یا حتى بهتر از آن، پیشگیرى از بروز سردرد وجود دارند كه در اینجا به بعضى از آنها اشاره مى كنیم:
عطر
آروماتراپى (Aromatherapy)

كلمه "آروماتراپى" به معناى "درمان با بهره گیرى از بوى خوش" است. در این روش درمانى از روغن هاى معطر كه منشاء گیاهى و طبیعى دارند و از گیاهان و درخت هاى گوناگون تهیه مى شوند استفاده مى شود. این روغن ها روى پوست ماساژ داده مى شوند و یا از طریق استنشاق استفاده مى شوند و به این طریق سیستم عصبى مربوط به تسكین درد را تحریك مى كنند.

روغن اسطوخودوس به طور اخص بر روى سردردها تأثیر گذار است. وان را با آب گرم پر كنید و چند قطره از روغن اسطوخودوس را در آن بریزید و دقایقى در آن بخوابید. این امر از بروز سردرد یا شدیدتر شدن آن جلوگیرى مى كند. اما اگر دچار سردرد هستید از این روغن براى كمپرس سرد استفاده كنید. پارچه اى را در ظرفى آب سرد كه سه تا چهار قطره روغن اسطوخودوس در آن ریخته اید خیس كنید و سپس خوب بفشارید تا آب اضافى آن گرفته شود. با این پارچه شقیقه ها، پیشانى و گردن را پنج دقیقه كمپرس كنید. همچنین مى توانید دو قطره روغن اسطوخودوس را در یك نعلبكى كوچك حاوی روغن بادام شیرین یا آفتاب گردان بریزید و با این روغن شقیقه ها را ماساژ دهید.

اگر دچار اضطراب و استرس نیز هستید، روغن نعنا را نیز امتحان كنید.

اگر قصد دارید خودتان در خانه این كار را انجام دهید این روغن ها را پیش از مصرف مستقیم بر روى پوست، با روغن بادام شیرین رقیق كنید.
درمان گیاهى

بسیارى از داروها حاوى عصاره گیاهان هستند؛ مانند آسپرین كه از پوست بید استخراج مى شود. اما در درمان هاى گیاهى، عصاره ها به شكل طبیعى خود و بدون افزودنى هاى دیگر استفاده مى شوند، از این رو به ندرت عوارض جانبى دربر خواهند داشت.

اگر دچار سردردهاى میگرنى هستید، خوردن برگ بابونه گاوى به صورت روزانه را امتحان كنید. این گیاه حاوى ماده اى است به نام پارتنولید (Parthenolide) كه مى تواند حملات میگرن را دفع كند.

براى دردهاى ناشى از گرفتگى عضلات چاى نعنا یا رزمارى بنوشید. یك قاشق چای خورى رزمارى یا نعناى تازه و یا خشك را در یك فنجان آب جوش بریزید و 10 دقیقه صبر كنید. سپس چاى را صاف كرده و سه بار در روز كمى از آن را بنوشید.
هومیوپاتى (Homeopathy)

هومیوپاتى با تعادل بخشیدن به سیستم انرژى در بدن، ناراحتى هاى فیزیكى گوناگون را درمان مى كند. درمان در این روش عبارت است از: بهره گیرى از موادى بسیار رقیق شده كه در مقدار زیاد خود، عارضه مورد درمان را تولید مى كنند.

بعضى از مفیدترین مواد مورد استفاده براى رفع سردرد عبارتند از: بلادن (براى سردردهاى ضربانى)، ریشه یاس زرد (براى سردردهاى ناشى از گرفتگى عضلات پیشانى و گردن) و قهوه (براى سردردهایى كه با احساس فشار در پیشانى و بى قرارى همراه هستند).
رفلکس پا
درمان بازتابى (Reflexology)

درمان بازتابى نوعى روش درمانى همراه با ماساژ است كه در آن به نقاط خاصى در دست ها یا پاها فشار وارد مى شود. اگر چه در این روش تمام دست یا پا ماساژ داده مى شود، اما متخصص این شیوه درمانى، توجه بیشتر خود را به نقاطى كه با عضو دردناك مرتبط است معطوف مى كند. این فشارها موجب تحریك گردش خون و جریان لنف در بدن
شده و پس از دریافت ماساژ احساس تجدید قوا را در فرد ایجاد مى كند.

یوگا

تمرینات یوگا براى آرامش روح، همراه با آسایش بدن طراحى شده اند و حالت و وضعیت بدن را نیز اصلاح مى كنند. به ویژه تكنیك الكساندر در یوگا براى اصلاح نحوه قرارگیرى بدن كه خود مى تواند منشاء سردرد باشد، بسیار مفید است.
هیپنوتیزم

تأثیر هیپنوتیزم در رفع سردردهاى ناشى از گرفتگى عضلات به اثبات رسیده است، اما میزان اثرگذارى آن به تاثیر گرفتن فرد از هیپنوتیزم بستگى دارد.

کلمات کلیدی مطلب : سردرد - درمان سردرد -

 

 

 

 

هپاتیت:

کبد (جگر) اندام مهمي در بدن است که بدون آن ادامه حيات غيرممکن است. پانکراس(لوزالمعده) و کبد، نقش مهمي در هضم و متابوليسم مواد غذايي به‌عهده دارند. کيسه‌ي صفرا نيز اگر چه اندامي مهم است، ولي بدن به‌خوبي خود را با فقدان آن، تطبيق مي‌دهد. آگاهي از ساختمان و عملکرد اين اندام‌ها بسيار مهم و با ارزش است.

فيزيولوژي و عملکرد کبد:

کبد به وزن تقريبي 1500 گرم، بزرگترين غده‌ي بدن است و دو لوب اصلي، راست و چپ دارد.

کبد از دو منبع خوني تغذيه مي شود:

شريان کبدي، که يک سوم خون کبد را تامين مي‌کند و از آئورت منشا مي‌گيرد، و وريد باب که دو سوم خون کبد را تامين مي‌کند و خون گرفته شده از لوله ي گوارش را به آن مي‌رساند. مجموعه‌اي از مجاري صفراوي نيز در کبد وجود دارند که صفرا (که منشأ آن سلول هاي کبدي است) از طريق اين مجاري خارج مي‌شود.

کبد قادر به توليد مجدد خود مي‌باشد. وجود 20- 10 درصد از کل کبد براي ادامه‌ي حيات کافي است؛ ولي با خارج کردن آن از بدن، مرگ در عرض24 ساعت اتفاق مي‌افتد. کبد براي انجام بيشتر اعمال متابوليک بدن ضروري بوده و بيش از 500 عمل مختلف را انجام مي‌دهد.

کارهاي اصلي کبد عبارت‌اند از:

- متابوليسم کربوهيدرات، پروتئين و چربي؛

- ذخيره و فعال کردن ويتامين‌ها و مواد معدني؛

- تبديل آمونياک به اوره؛

- متابوليسم استروئيدها؛

- عمل کردن به‌عنوان يک صافي؛براي محافظت در برابر سيل مواد مضري که به‌ خون سرازير مي‌شوند.

کبد صفرا توليد مي‌کند، نمک‌هاي صفراوي براي هضم و جذب چربي و ويتامين‌هاي محلول در چربي استفاده مي‌شوند و بيلي روبين محصول نهايي انهدام گلبول‌هاي قرمز، در کبد ترکيب شده و از طريق صفرا دفع مي‌شود.

هپاتيت حاد ويروسي:

اين بيماري يک التهاب شايع کبد‌ي است که به وسيله‌ي ويروس‌هاي هپاتيتE A,B ,C ,D, ايجاد مي‌گردد.

هپاتيت A از طريق خوردن مواد آلوده مثل: آب و غذاي آلوده به فاضلاب انتقال مي‌يابد. بي‌اشتهايي شايع‌ترين علامت آن است. ساير علايم آن شامل تهوع، استفراغ، درد در ناحيه بالايي شکم، و ادرار تيره و زرد مي‌باشند. بهبودي معمولاً کامل بوده و عوارض طولاني مدت به ندرت ديده مي‌شود.

 

هپاتيتC ,B مي‌توانند به‌صورت مزمن در آمده و افراد مبتلا مي توانند ناقل بيماري شوند. اين دو نوع بيماري از طريق خون، محصولات خوني، مني و بزاق انتقال مي‌يابند. به‌عنوان مثال سوزن آلوده، انتقال خون يا جراحات باز که باعث پاشيده شدن خون به دهان و چشم‌ها مي‌گردد، هم‌چنين تماس جنسي، از راه‌هاي انتقال هستند. هپاتيت مزمن فعال، مي‌تواند منجر به سيروز و نارسايي کبدي گردد.

 

ويروس هپاتيت D براي بقا و انتقال، به ويروسB متکي است. اين بيماري مي‌‌تواند همزمان با هپاتيت B، ايجاد شود. اين بيماري معمولاً به صورت مزمن در مي‌آيد.

هپاتيت که بيشتر در کشورهاي جنوبي، شرقي و مرکزي آسيا، شرقي و غربي آفريقا گزارش شده است از طريق دهاني – مدفوعي انتقال مي‌يابد و به نظر مي‌آيد که آب آلوده در مناطق پرجمعيت ساکن در شرايط غيربهداشتي، مي‌تواند منبع عفونت باشد.

هپاتيتE معمولاً به صورت حاد ديده مي‌شود.

عوارض عمومي هپاتيت حاد و ويروسي در چهار مرحله ظاهر مي‌شوند:

مرحله اول: (پيش عارضه) شامل تب، درد مفاصل، آرتريت، قرمز شدن پوست و ادم مي‌باشد.

مرحله دوم: که در آن بي قراري، خستگي، درد عضلاني، بي اشتهايي، تهوع و استفراغ، تغيير حس چشايي، و اختلال نسبي در تکلم وجود دارد.

مرحله سوم: زردي ظاهر مي شود.

مرحله آخر يا مرحله بهبودي: زردي و ساير عوارض فروکش مي‌کند.

بهبودي کامل در 95 درصد مبتلايان به هپاتيت A و 90 درصد افراد مبتلا به هپاتيت B حاد حاصل مي‌گردد،اما فقط 30- 15 درصد افراد مبتلا به هپاتيت C بهبودي کامل مي‌يابند. هپاتيت E معمولاً به صورت مزمن در نمي‌آيد و نتايج آزمايش‌ها نشان داده که کارکرد کبد، بعد از 6 هفته به حالت عادي برمي‌گردد.

سيروز کبدي:

بيماري مزمن کبدي است که به دليل افزايش بافت فيبري، ساختمان طبيعي آن نابود مي‌شود و مي‌تواند در نتيجه‌ي ابتلا به بيماري‌هاي کبدي مثل هپاتيتB ، بيماري کبد الکلي (بيماري ناشي از مصرف زياد الکل) و بيماري‌هاي خود ايمني باشد.

سيروز، تظاهرات باليني متعددي دارد که عبارت‌اند از:

- سوء تغذيه

- جمع شدن آب در شکم (آسيت)

- آنسفالوپاتي کبدي

- تغييرات قند خون و...

تغذيه درماني صحيح مي‌تواند در کاهش بروز عوارض موثر باشد، ولي دريافت کافي مواد مغذي به دليل بي‌اشتهايي، تهوع و فقدان حس چشايي مشکل است.

تعداد وعده‌هاي غذايي بيشتر و کوچک تر، بهتر از 3 وعده غذايي تحمل مي‌شوند. مکمل‌هاي مايع خوراکي نيز بايد دريافت گردد و تغذيه‌ي اضافي هم در بيماران مبتلا به سوء تغذيه و هم‌چنين در افرادي که در معرض خطر عوارض کشنده‌ي بيماري هستند، در نظر گرفته شود.